Στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραπέμπει την Ελλάδα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, λόγω μη εφαρμογής των υποχρεωτικών διαδικασιών πλοήγησης βάσει επιδόσεων (Performance-Based Navigation – PBN) σε όλους τους ελληνικούς αερολιμένες, όπως προβλέπει ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2018/1048. Η απόφαση ελήφθη στις 10 Δεκεμβρίου 2025 και έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά παρατηρήσεων των Βρυξελλών για κενά ασφαλείας στις εναέριες μεταφορές της χώρας.
Η Επιτροπή είχε προηγουμένως αποστείλει στην Ελλάδα προειδοποιητική επιστολή και στη συνέχεια αιτιολογημένη γνώμη, δίνοντας τυπική προθεσμία δύο μηνών για συμμόρφωση. Η προθεσμία εξέπνευσε χωρίς η Αθήνα να έχει καλύψει τις εκκρεμότητες, με αποτέλεσμα η υπόθεση να περάσει πλέον στο Δικαστήριο της ΕΕ. Σε αυτό το στάδιο δεν τίθεται νέα προθεσμία· ωστόσο, η Ελλάδα μπορεί οποτεδήποτε να περιορίσει τον κίνδυνο επιβολής προστίμων, αν προχωρήσει άμεσα στην πλήρη δημοσίευση των διαδικασιών PBN.
Τι είναι η PBN και τι ζητά η ΕΕ
Οι διαδικασίες πλοήγησης βάσει επιδόσεων (PBN) στηρίζονται κυρίως σε δορυφορικά συστήματα και σε συγκεκριμένα πρότυπα πλοήγησης (όπως RNAV, RNP), επιτρέποντας σε αεροσκάφη να προσεγγίζουν, να απογειώνονται και να εκτελούν αφίξεις με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια σε σχέση με τα παραδοσιακά ραδιοβοηθήματα.
Ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2018/1048 θεσπίζει:
- υποχρέωση των κρατών μελών να θεσπίσουν και να δημοσιεύσουν διαδικασίες PBN (προσεγγίσεις RNP, RNAV SID/STAR) στα αεροδρόμια, εντός συγκεκριμένων προθεσμιών,
- τεχνικές και επιχειρησιακές προδιαγραφές για τους παρόχους υπηρεσιών αεροναυτιλίας,
- υποχρέωση ενσωμάτωσης των νέων διαδικασιών στα εθνικά σχέδια εναέριου χώρου και συντονισμού με EASA και Επιτροπή.
Στόχος είναι μια εναέρια κυκλοφορία πιο ασφαλής, αποδοτική και περιβαλλοντικά φιλική, με καλύτερη χωρητικότητα, λιγότερες καθυστερήσεις, χαμηλότερη κατανάλωση καυσίμου και μειωμένο θόρυβο πάνω από κατοικημένες περιοχές.
Πού υστερεί η Ελλάδα
Σύμφωνα με την Επιτροπή, η Ελλάδα δεν έχει καταρτίσει και δημοσιεύσει τις απαιτούμενες διαδικασίες προσέγγισης PBN σε 44 άκρα διαδρόμων (runway ends) ελληνικών αερολιμένων, παρότι οι σχετικές προθεσμίες έχουν λήξει ήδη από τον Δεκέμβριο του 2020 για μέρος των υποχρεώσεων.
Οι ελλείψεις αφορούν:
- προσεγγίσεις RNP με LNAV, LNAV/VNAV ή LPV minima όπου υπάρχει δορυφορική κάλυψη (SBAS),
- τουλάχιστον μία RNAV 1 ή RNP 1 διαδρομή SID/STAR ανά αεροδρόμιο από το 2024, με πλήρη κάλυψη έως το 2030,
- συμμόρφωση των διαδρομών ATS με προδιαγραφές RNAV 5 πάνω και κάτω από συγκεκριμένα επίπεδα πτήσης.
Η πλήρης λίστα των συγκεκριμένων αεροδρομίων δεν είναι δημόσια διαθέσιμη, ωστόσο είναι σαφές ότι το πρόβλημα «ακουμπά» κρατικά και περιφερειακά αεροδρόμια με τακτικές πτήσεις, όπου οι απουσιάζουσες διαδικασίες PBN περιορίζουν την ασφάλεια, την επιχειρησιακή ευελιξία και την ανθεκτικότητα του δικτύου.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι έχουν γίνει κάποια βήματα, αλλά χαρακτηρίζει την πρόοδο «ανεπαρκή», κρίνοντας ότι η Ελλάδα δεν έχει ακόμη εφαρμόσει τις διορθωτικές ενέργειες που όφειλε.
Τρία ανοιχτά μέτωπα στις εναέριες μεταφορές
Η παραπομπή για την PBN εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σύνολο τριών κρίσιμων ζητημάτων ασφαλείας στις εναέριες μεταφορές της Ελλάδας, όπως έχει αναδείξει και το Crisis Monitor:
- Διαδικασίες πλοήγησης (PBN): Η μη δημοσίευση των απαραίτητων διαδικασιών προσέγγισης στους ελληνικούς αερολιμένες, που σήμερα οδηγεί στην παραπομπή για παραβίαση του κανονισμού 2018/1048.
- Εκσυγχρονισμός συστημάτων επιτήρησης (ραντάρ Mode S): Ο EASA έχει απευθύνει συστάσεις προς την ΥΠΑ για την αναβάθμιση των συστημάτων επιτήρησης. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, η Κομισιόν αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο έναρξης ξεχωριστής διαδικασίας επί παραβάσει.
- Συστήματα ζεύξης δεδομένων (data link): Στις 18 Απριλίου 2024, το Δικαστήριο της ΕΕ έχει ήδη καταδικάσει την Ελλάδα για μη συμμόρφωση με τον ευρωπαϊκό κανονισμό σχετικά με τη ζεύξη δεδομένων, μια τεχνολογία που συμπληρώνει τις φωνητικές επικοινωνίες και θεωρείται κρίσιμη για την αποσυμφόρηση των καναλιών επικοινωνίας και την αύξηση της ασφάλειας.
Τα συστήματα ζεύξης δεδομένων και οι διαδικασίες PBN είναι κρίσιμα και για έναν ακόμη λόγο: συμβάλλουν στη διατήρηση της ροής της εναέριας κυκλοφορίας όταν παρουσιαστούν βλάβες στα παραδοσιακά ραδιοβοηθήματα, αποφεύγοντας φαινόμενα «παράλυσης» όπως αυτά που έχουν επανειλημμένα καταγραφεί τα προηγούμενα χρόνια σε ελληνικά αεροδρόμια.
Γιατί η PBN αφορά άμεσα επιβάτες και πτήσεις
Οι διαδικασίες PBN δεν είναι μια τεχνική λεπτομέρεια που απασχολεί μόνο τις υπηρεσίες αεροναυτιλίας. Στην πράξη, σημαίνουν:
- Περισσότερη ασφάλεια: Η κατακόρυφη καθοδήγηση στις προσεγγίσεις, ιδίως σε συνθήκες χαμηλής ορατότητας, μειώνει την πιθανότητα λαθών και αυξάνει την προβλεψιμότητα των κινήσεων.
- Λιγότερες καθυστερήσεις: Ο καλύτερος σχεδιασμός των διαδρομών και η ακριβέστερη πλοήγηση επιτρέπουν σε έναν αερολιμένα να «χωρά» περισσότερη κίνηση με ασφάλεια.
- Λιγότερα καύσιμα, λιγότερες εκπομπές: Οι βελτιστοποιημένες διαδρομές μειώνουν χρόνο πτήσης, κατανάλωση καυσίμου και περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Για μια χώρα με εκτεταμένο νησιωτικό δίκτυο και έντονη εξάρτηση από τις αερομεταφορές, η καθυστέρηση στην πλήρη υιοθέτηση PBN είναι ζήτημα ασφάλειας, εξυπηρέτησης και ανταγωνιστικότητας.
Επόμενα βήματα και τι πρέπει να κάνει η Αθήνα
Η υπόθεση PBN θα κριθεί στο Δικαστήριο της ΕΕ, με το ενδεχόμενο επιβολής χρηματικών κυρώσεων – τόσο εφάπαξ (lump sum) όσο και ημερήσιων προστίμων – σε περίπτωση καταδίκης και παρατεταμένης μη συμμόρφωσης. Παράλληλα, οι Βρυξέλλες αξιολογούν τα επόμενα βήματα για τα ραντάρ και τη ζεύξη δεδομένων, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων διαδικασιών.
Για να ανακόψει αυτή την πορεία, η Ελλάδα καλείται να προχωρήσει άμεσα σε:
- κατάρτιση και επίσημη δημοσίευση όλων των εκκρεμών PBN διαδικασιών στα 44 άκρα διαδρόμων,
- ενσωμάτωσή τους στο AIP και στα εθνικά σχέδια εναέριου χώρου,
- πλήρη και τεκμηριωμένη ενημέρωση της Επιτροπής και του EASA για την πρόοδο,
- συνολικό σχέδιο μετάβασης ώστε, μέχρι το 2030, να χρησιμοποιούνται αποκλειστικά διαδικασίες PBN, όπως προβλέπει το ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Αν η συμμόρφωση προχωρήσει γρήγορα, η Κομισιόν μπορεί να ζητήσει από το Δικαστήριο να λάβει υπόψη του τις νέες εξελίξεις, περιορίζοντας το εύρος ή την ένταση των κυρώσεων. Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα από τις Βρυξέλλες είναι σαφές: η ασφάλεια και ο εκσυγχρονισμός των ελληνικών αερομεταφορών δεν μπορούν να περιμένουν άλλο.
