Στρατηγική για την αναπλήρωση απωλειών από την -καθυστερημένη- υιοθέτηση του IRIS, ξεδιπλώνει η Mastercard, η οποία επιχειρεί να δράσει ως… disruptor, εκμεταλλευόμενη το κενό που δημιουργεί η μείωση των τραπεζικών ATM, παρά το υψηλό επίπεδο συναλλαγών με μετρητά στην Ελλάδα.
Η Mastercard κινείται πλέον με ιδιαίτερη ταχύτητα και αποφασιστικότητα για να καλύψει το κενό που δημιουργείται στην αγορά λόγω της σταδιακής απόσυρσης των τραπεζικών ΑΤΜ και της αυξανόμενης δυσαρέσκειας των καταναλωτών απέναντι στις υψηλές προμήθειες ανάληψης. Η εταιρία αντιλαμβάνεται ότι η πίεση που δέχεται το παραδοσιακό μοντέλο καρτών από την διείσδυση του IRIS —του δωρεάν, άμεσου και διατραπεζικού συστήματος πληρωμών— μπορεί να περιορίσει τον όγκο των συναλλαγών που τροφοδοτούν την κερδοφορία των διεθνών σχημάτων. Αντί όμως να αντιμετωπίσει παθητικά αυτή τη μεταβολή, επιλέγει μια επιθετική στρατηγική αναδιάταξη του εμπορικού της μίγματος.
Το βασικό ζητούμενο πλέον δεν είναι απλώς η ενίσχυση της χρήσης της κάρτας στις συναλλαγές, αλλά η επανεφεύρεση του ρόλου της Mastercard στην καθημερινότητα των πολιτών, ακόμη και σε τομείς που μέχρι σήμερα ήταν αποκλειστικό προνόμιο των τραπεζών. Η εταιρία επιχειρεί να ενισχύσει την εικόνα της ως πιο φιλικής, πιο διαθέσιμης και λιγότερο «κοστοβόρας» εναλλακτικής σε ένα περιβάλλον όπου οι χρήστες αναζητούν ταχύτερες και λιγότερο επιβαρυντικές και πιο ευέλικτες λύσεις.
Η απόσυρση των ΑΤΜ και η ευκαιρία που βλέπει η Mastercard
Η υποχώρηση του δικτύου τραπεζικών ΑΤΜ, οι υψηλές προμήθειες ανάληψης και η εκρηκτική ανάπτυξη του IRIS έχουν μεταμορφώσει το τοπίο των πληρωμών, περιορίζοντας τον παραδοσιακό χώρο δράσης των δικτύων καρτών. Η εταιρεία δεν επιλέγει άμυνα· επιλέγει επιθετική επέκταση. Στόχος της είναι να καλύψει το κενό που αφήνει η απόσυρση των ΑΤΜ, να αντισταθμίσει τις πιθανές απώλειες που προκαλεί η διείσδυση του IRIS και να ενισχύσει την καθημερινή παρουσία της στη ζωή των πολιτών μέσα από ένα ευρύτερο και πιο ανθεκτικό εμπορικό μίγμα.
Το IRIS και οι neo banks έχουν τη δυναμική να αλλάξουν θεμελιωδώς τη συμπεριφορά των χρηστών, προσφέροντας άμεσες, δωρεάν μεταφορές χρημάτων μεταξύ τραπεζών και δημιουργώντας μια ριζική εναλλακτική στο χαμηλόφασμα των συναλλαγών όπου κυριαρχούσε η κάρτα. Παράλληλα όμως, υπάρχουν και… ευκαιρίες, που δημιουργούνται από την αλλαγή κουλτούρας των τραπεζών.
Η συρρίκνωση των ΑΤΜ έχει προκαλέσει κοινωνική δυσαρέσκεια, με τους πολίτες να αναζητούν τρόπους πρόσβασης στα χρήματά τους χωρίς επιπλέον κόστος. Η Mastercard αντιδρά σε αυτό το μεταβαλλόμενο περιβάλλον όχι ως παθητικός παίκτης, αλλά ως αναμορφωτής του οικοσυστήματος πληρωμών.
Η Mastercard βλέπει σε αυτή την εξέλιξη ένα παράθυρο ευκαιρίας. Η μετατροπή έως και 1 εκατομμυρίου POS σε αποκεντρωμένα σημεία ανάληψης και κατάθεσης χρημάτων συνιστά τη σημαντικότερη απόπειρα της εταιρείας να επεκτείνει τη λειτουργία της πέρα από τον παραδοσιακό ρόλο του δικτύου καρτών. Η δυνατότητα πληρωμής αγοράς και ταυτόχρονης ανάληψης μετρητών —πρακτική που ήδη εφαρμόζεται από μεγάλες αλυσίδες supermarkets, όπως τα ΑΒ Βασιλόπουλος— αποτελεί έναν νέο τύπο καθημερινής χρηματοοικονομικής υπηρεσίας που ανατρέπει την εξάρτηση των πολιτών από το τραπεζικό δίκτυο.
Έτσι, επιδιώκει να ενισχύσει την πρόσβαση στα μετρητά με φθηνότερο, ταχύτερο και πιο διασυνδεδεμένο τρόπο. Οι συζητήσεις με τις συστημικές τράπεζες έχουν ήδη ξεκινήσει, ενώ —σύμφωνα με τη διοίκηση— η υποδοχή από το τραπεζικό σύστημα φαίνεται θετική.
Ανάληψη μετρητών από εμπόρους
Η δυνατότητα να πραγματοποιεί κανείς ανάληψη μετρητών μέσω ενός εμπόρου αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες αλλαγές στην ελληνική αγορά πληρωμών εδώ και χρόνια. Ο πελάτης μπορεί, για παράδειγμα, να αγοράσει προϊόντα αξίας 50 ευρώ και να ζητήσει χρέωση 100 ευρώ στην κάρτα του, λαμβάνοντας τα επιπλέον 50 ευρώ σε μετρητά από τον έμπορο.
Το μοντέλο αυτό δεν αποτελεί θεωρητική καινοτομία· λειτουργεί ήδη σε supermarket όπως ο ΑΒ Βασιλόπουλος. Η Mastercard επιχειρεί τώρα να το κλιμακώσει, μετατρέποντας χιλιάδες εμπορικά καταστήματα σε μικρά χρηματοοικονομικά σημεία εξυπηρέτησης.
Έτσι δημιουργείται ένα νέο αποτύπωμα στην καθημερινότητα. Ο πολίτης δεν χρησιμοποιεί την κάρτα μόνο ως μέσο πληρωμής, αλλά ως μέσο πρόσβασης στα χρήματά του. Και ο έμπορος ενισχύει τον ρόλο του απέναντι στον καταναλωτή, αποκτώντας πρόσθετη εμπορική αξία.
Οι κίνδυνοι
Η στρατηγική αυτή, ωστόσο, ενέχει σημαντικούς κινδύνους, ιδίως για μικρά καταστήματα που δεν διαθέτουν υψηλό επίπεδο ασφάλειας. Η αύξηση της ποσότητας μετρητών που διατηρούνται εντός μικρών επιχειρήσεων ανεβάζει τον κίνδυνο ληστειών, ο οποίος τα τελευταία χρόνια είχε μειωθεί εξαιτίας της περιορισμένης χρήσης μετρητών.
Εκτός από τον κίνδυνο ληστείας, καταγράφονται και άλλοι δυνητικοί κίνδυνοι:
Για τους εμπόρους:
- Αύξηση λειτουργικού ρίσκου λόγω διαχείρισης μεγαλύτερων ποσών.
- Ενδεχόμενη ανάγκη επενδύσεων σε συστήματα ασφαλείας.
- Περίπλοκες διαδικασίες συμφιλίωσης μετρητών και καρτικών συναλλαγών.
Για τους καταναλωτές:
- Κίνδυνος σφαλμάτων ή παρατυπιών από μη εκπαιδευμένο προσωπικό.
- Ενδεχόμενο ιδιωτικό απόρρητο να παραβιάζεται σε μικρά καταστήματα.
- Ασυμμετρία ενημέρωσης για το κόστος και τις διαδικασίες.
Αν και η υπηρεσία μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη, απαιτείται ισχυρό ρυθμιστικό πλαίσιο ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι κίνδυνοι για μικρές επιχειρήσεις και καταναλωτές — ειδικά εφόσον το μέτρο εφαρμοστεί σε εθνική κλίμακα.
POS σε 3500 ΚΤΕΛ
Παράλληλα με την ανάληψη μέσω εμπόρων, η Mastercard επεκτείνει την παρουσία της και στις μεταφορές, εγκαθιστώντας POS στα 3.500 οχήματα των υπεραστικών ΚΤΕΛ. Το πιλοτικό πρόγραμμα σε 600 λεωφορεία έχει ήδη ξεκινήσει, ενώ η προοπτική κάλυψης του συνόλου του δικτύου αποτελεί στρατηγικό βήμα για τη διείσδυση της κάρτας σε έναν κλάδο όπου παραδοσιακά κυριαρχούσαν τα μετρητά.
Η είσοδος σε ένα τόσο μεγάλο δίκτυο μεταφορών δημιουργεί συχνή και επαναλαμβανόμενη αλληλεπίδραση του χρήστη με τη Mastercard, ενισχύοντας τη θέση της στην καθημερινότητα και σταθεροποιώντας την παρουσία της απέναντι στην άνοδο του IRIS.
Νέος ανταγωνισμός
Η είσοδος της Mastercard στον χώρο της πρόσβασης στα μετρητά δημιουργεί νέο ανταγωνιστικό τοπίο. Οι εταιρείες που διαχειρίζονται τα δίκτυα ΑΤΜ —οι οποίες ανήκουν άμεσα ή έμμεσα στις τράπεζες— ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με μια δραστική αναδιάταξη της αγοράς.
Αυτό το ενδεχόμενο είναι δίκοπο μαχαίρι:
- Από τη μία πλευρά, ο αυξημένος ανταγωνισμός μπορεί να οδηγήσει σε μείωση προμηθειών προς όφελος των καταναλωτών.
- Από την άλλη, η πιεστική είσοδος ενός παγκόσμιου παρόχου μπορεί να επιβαρύνει τις σχέσεις της Mastercard με τις τράπεζες, οι οποίες βασίζονται σε σταθερή συνεργασία στο πεδίο των καρτικών συστημάτων.
Η διοίκηση της Mastercard, πάντως, δηλώνει ότι έχει ήδη βολιδοσκοπήσει τις συστημικές τράπεζες και πως η αρχική τους στάση είναι θετική. Το αν αυτή η θετικότητα θα διατηρηθεί σε περιβάλλον εντεινόμενου ανταγωνισμού παραμένει προς διερεύνηση.
Προϊόντα επόμενης γενιάς και ενίσχυση του εμπορικού μίγματος
Η Mastercard προωθεί νέο κύμα καινοτομιών:
- τεχνητή νοημοσύνη σε antifraud λειτουργίες και συστήματα scoring,
- click to pay έως το 2030, με tokenization αντί για καταχώριση αριθμού κάρτας,
- ψηφιοποίηση καθημερινών πληρωμών σε λιανεμπόριο, υπηρεσίες και δημόσιους φορείς,
- διεθνείς καμπάνιες, όπως η συνεργασία με ΕΟΤ και Bank of China για την προσέλκυση εκατομμυρίων τουριστών.
Ο στόχος της εταιρείας δεν είναι απλώς να ανταγωνιστεί το IRIS, αλλά να δημιουργήσει ένα ευρύτερο, πολυεπίπεδο εμπορικό μίγμα, όπου κάθε χρήστης θα έρχεται σε επαφή με τη Mastercard πολλές φορές μέσα στην ημέρα — είτε πληρώνει, είτε ταξιδεύει, είτε κάνει ανάληψη μετρητών από έναν έμπορο.
