Η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζεται να πάρει πιο ενεργό ρόλο στο «ξεμπλοκάρισμα» των δικτύων ηλεκτρισμού, βάζοντας στο τραπέζι ένα πακέτο μέτρων που στοχεύει να λύσει τα ακριβά σημεία συμφόρησης και να επιταχύνει τις διασυνοριακές διασυνδέσεις. Προσχέδια της Κομισιόν, που είδε το Reuters, δείχνουν ότι οι Βρυξέλλες πάνε σε πιο κεντρικό σχεδιασμό των δικτύων, καθώς η μετάβαση στις ΑΠΕ τρέχει γρηγορότερα από ό,τι οι αναβαθμίσεις του συστήματος μεταφοράς.
Τα τελευταία χρόνια τα κράτη-μέλη έχουν ρίξει πολλά κεφάλαια σε φθηνές ανανεώσιμες πηγές, όμως το δίκτυο δεν έχει «μεγαλώσει» αντίστοιχα. Η συνέπεια είναι ότι όλο και συχνότερα αιολικά και φωτοβολταϊκά περιορίζονται προληπτικά για να μη «μπουκώσει» το σύστημα, άρα χάνεται παραγόμενη ενέργεια και το κόστος περνά τελικά στους καταναλωτές.
Με αυτό το σκεπτικό, η Επιτροπή σχεδιάζει να παρουσιάσει μέσα στην εβδομάδα (την Τετάρτη) ένα πιο συγκεντρωτικό ευρωπαϊκό σχέδιο για τις βασικές διασυνοριακές υποδομές ηλεκτρισμού και να δουλέψει στενότερα με διαχειριστές δικτύων και εταιρίες, ώστε τα έργα να «ξεκολλήσουν» γρηγορότερα. Στόχος είναι να κοπούν καθυστερήσεις που σήμερα κρατούν πίσω διασυνδέσεις και επεκτάσεις επί χρόνια.
Η πίεση δεν είναι μόνο τεχνική αλλά και καθαρά οικονομική. Η έλλειψη επενδύσεων στα δίκτυα θεωρείται ένας από τους λόγους που οι τιμές ρεύματος στην Ευρώπη παραμένουν υψηλές – σύμφωνα με το προσχέδιο, 2 έως 3 φορές πάνω από τα επίπεδα σε Κίνα και ΗΠΑ, κάτι που η βιομηχανία καταγγέλλει συστηματικά ως τροχοπέδη για την ανταγωνιστικότητα.
Η Κομισιόν μάλιστα επιχειρεί να το ποσοτικοποιήσει: εκτιμά ότι επένδυση 5 δισ. ευρώ στα δίκτυα θα μπορούσε να μειώσει κατά περίπου 8 δισ. ευρώ το συνολικό κόστος του ευρωπαϊκού ηλεκτρικού συστήματος.
Το κείμενο προειδοποιεί και για το τι σημαίνει αδράνεια. Αν δεν τρέξουν οι αναβαθμίσεις, η ΕΕ ίσως αναγκαστεί να «κόψει» ως και 310 τεραβατώρες (TWh) πράσινης παραγωγής το 2040 λόγω στενών σημείων στα δίκτυα. Για σύγκριση, όλα τα νοικοκυριά στην ΕΕ κατανάλωσαν 691 TWh το 2023 – δηλαδή μιλάμε για απώλειες κοντά στο μισό της σημερινής οικιακής κατανάλωσης.
Για να πετύχει την επιτάχυνση, το πακέτο δεν μένει στον σχεδιασμό. Δεύτερο προσχέδιο νομικής πρότασης δείχνει ότι η Επιτροπή θέλει αλλαγές στους κανόνες αδειοδότησης:
- να δώσει τη δυνατότητα στα κράτη να εξαιρούν ορισμένα έργα δικτύων από υποχρεωτικές περιβαλλοντικές αξιολογήσεις, υποστηρίζοντας ότι οι διαδικασίες αυτές συχνά «σέρνονται» και μπλοκάρουν έργα για χρόνια,
- να καταργήσει αντίστοιχες περιβαλλοντικές άδειες για μικρής κλίμακας έργα ΑΠΕ και αποθήκευσης,
- και να βάλει πιο σφιχτά χρονικά όρια στις εγκρίσεις, με ενδεικτικό πλαφόν έξι μηνών για άδειες νέων σταθμών φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων. Αν οι αρμόδιες αρχές δεν απαντούν μέσα στην προθεσμία, η άδεια θα θεωρείται αυτομάτως εγκεκριμένη.
Η Επιτροπή επισήμως δεν σχολίασε τα προσχέδια, όμως -αν οι προτάσεις πάρουν την τελική μορφή τους- θα χρειαστούν έγκριση από τα κράτη-μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, άρα θα ακολουθήσει πολιτική μάχη, ειδικά στο σκέλος των περιβαλλοντικών εξαιρέσεων.
Το γενικό μήνυμα πάντως είναι σαφές: οι Βρυξέλλες θεωρούν το δίκτυο «λαιμό μπουκαλιού» της ενεργειακής μετάβασης και, για πρώτη φορά τόσο ανοιχτά, πάνε σε πιο κεντρική ευρωπαϊκή καθοδήγηση, με στόχο να πέσει το κόστος για πολίτες και επιχειρήσεις και να μη χαθεί πράσινη παραγωγή που ήδη πληρώνεται αλλά δεν μπορεί να φτάσει στην αγορά.
