Την ανατιμιλόγηση χρέους 4,4 τρισ. δολαρίων εξαιτίας αυξημένης υψηλής περιβαλλοντικής ευαισθησίας προαναγγέλλει η Moody’s, με τη δημοσίευση του επικαιροποιημένου heat map, καθώς διαπιστώνει ότι εκτός από τους τομείς της εξόρυξης και της ενέργειας στο κόκκινο έχουν εισέλθει πλέον μεταφορές, αεροπορικές, ο χάλυβας, η εμπορία ενέργειας και οι εταιρίες αγροτοδιατροφής, με ότι αυτό συνεπάγεται για την πρόσβσή τους σε χρηματοδότηση και την ανάγκη εκσυγχρονισμού τους.
Η επικαιροποίηση του heat map περιβαλλοντικού κινδύνου της Moody’s επιβεβαιώνει ότι η ένταση των περιβαλλοντικών πιέσεων στο χρηματοπιστωτικό σύστημα βαθαίνει και αποκτά πλέον δομικά χαρακτηριστικά.
Η ανάλυση καλύπτει 90 κλάδους με συνολικό αξιολογημένο χρέος περίπου 84 τρισ. δολαρίων, αναδεικνύοντας ότι, παρότι ο αριθμός των κλάδων που ταξινομούνται σε «υψηλό» ή «πολύ υψηλό» πιστωτικό κίνδυνο παραμένει σταθερός, ο όγκος του χρέους που συγκεντρώνεται σε αυτούς αυξάνεται σταθερά. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά τη μετατόπιση των περιβαλλοντικών παραγόντων από μακροπρόθεσμη στρατηγική μεταβλητή σε άμεσο περιοριστικό παράγοντα πιστοληπτικής ικανότητας.
Η Moody’s εντοπίζει συνολικά 16 κλάδους με «υψηλό» ή «πολύ υψηλό» συνολικό περιβαλλοντικό πιστωτικό κίνδυνο, των οποίων το συνολικό αξιολογημένο χρέος έφθασε τα 4,373 τρισ. δολάρια το 2025, από 4,252 τρισ. δολάρια το 2024, 3,352 τρισ. το 2020, 2,243 τρισ. το 2018 και 2,043 τρισ. το 2015. Σε αναλογία προς το συνολικό χρέος που αξιολογεί η Moody’s, το ποσοστό αυτών των κλάδων ανέρχεται σήμερα στο 5%, έναντι 3% πριν από μία δεκαετία. Η βραδεία αλλά σταθερή άνοδος της συμμετοχής τους επιβεβαιώνει ότι οι περιβαλλοντικοί παράγοντες λειτουργούν πλέον ως ενεργό ρυθμιστικό όριο για την πιστοληπτική φερεγγυότητα ενεργοβόρων και ρυπογόνων κλάδων.
Η εικόνα που προκύπτει για το 2025 δείχνει ότι ο ρυθμός μετάβασης δεν είναι ομοιόμορφος. Οι κλάδοι που βρίσκονται στον πυρήνα των ορυκτών καυσίμων –εξόρυξη άνθρακα, καθετοποιημέξες εταιρίες πετρελαίου, διύλιση και εμπορία, ανεξάρτητη έρευνα και παραγωγή (E&P)– παραμένουν ακλόνητα στην κορυφή της κατάταξης κινδύνου. Όμως, μια ευρύτερη ομάδα κλάδων, όπως οι αυτοκινητοβιομηχανίες, οι μεταφορές και τα logistics, οι αερομεταφορές, τα δομικά υλικά, ο χάλυβας, η ναυτιλία, οι εταιρίες ενέργειας midstream, οι υπηρεσίες πετρελαίου και ο πρωτογενής τομέας πρωτεΐνης–αγροδιατροφής, έχουν πλέον μετακινηθεί σε υψηλότερες βαθμίδες κινδύνου. Το heat map από το 2015 μέχρι σήμερα αποτυπώνει μια σταθερή ανοδική κίνηση, χωρίς σχεδόν κανένα σημάδι αποκλιμάκωσης.
Auditor’s note: Συστημικός κίνδυνος
Το heat map της Moody’s για το 2025 αποδεικνύει ότι ο περιβαλλοντικός πιστωτικός κίνδυνος έχει μετατραπεί σε κεντρικό παράγοντα διαμόρφωσης της παγκόσμιας πιστοληπτικής σταθερότητας. Η αύξηση του χρέους στους κλάδους υψηλού κινδύνου –από 2,043 τρισ. δολάρια το 2015 σε 4,373 τρισ. το 2025– αποτελεί σαφή ένδειξη ότι οι περιβαλλοντικές πιέσεις δεν είναι συγκυριακές αλλά εξελισσόμενες και δομικές.Για επενδυτές, ρυθμιστικές αρχές και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, η τάση αυτή δείχνει ότι οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι έχουν μακροοικονομική βαρύτητα και ενδέχεται να αποτελέσουν πηγή ευρύτερης χρηματοπιστωτικής αστάθειας. Το επόμενο αναλυτικό βήμα είναι η χαρτογράφηση αυτών των κλαδικών κινδύνων ανά χώρα και ανά τραπεζικό σύστημα, ώστε να εντοπιστούν οι οικονομίες που είναι περισσότερο εκτεθειμένες σε περιβαλλοντικούς πιστωτικούς κραδασμούς τα επόμενα χρόνια.
Τι μετρά το heat map της Moody’s – και γιατί είναι κρίσιμο
Το heat map της Moody’s αξιολογεί κάθε κλάδο σε πέντε διαστάσεις περιβαλλοντικού κινδύνου: μετάβαση άνθρακα, φυσικός κλιματικός κίνδυνος, διαχείριση υδάτων, απόβλητα και ρύπανση, και φυσικό κεφάλαιο. Για κάθε διάσταση παρέχεται τόσο η βαθμολογία «ενδογενούς έκθεσης», που αποτυπώνει τη δομική ευπάθεια του επιχειρηματικού μοντέλου, όσο και η «συνολική περιβαλλοντική επίδραση στον πιστωτικό κίνδυνο», η οποία αποτυπώνει την πραγματική ή αναμενόμενη πίεση που ασκούν οι περιβαλλοντικοί παράγοντες στην πιστοληπτική ικανότητα.
Η φετινή επικαιροποίηση διατηρεί την κάλυψη των 90 κλάδων με συνολικό αξιoλογημένο χρέος 84 τρισ. δολαρίων. Παράλληλα, η Moody’s επισημαίνει ότι η αναλογία του χρέους που ανήκει σε κλάδους με υψηλό ή πολύ υψηλό συνολικό περιβαλλοντικό πιστωτικό κίνδυνο αυξάνεται αδιάλειπτα εδώ και μία δεκαετία, στοιχείο που αποδεικνύει ότι οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι έχουν εξελιχθεί σε πρωταρχικό παράγοντα μακροπρόθεσμης πιστοληπτικής σταθερότητας.
Οι μεταβολές ανά κλάδο: Τι αποκαλύπτει ο πίνακας της Moody’s
Ο πίνακας καταγράφει, με σαφήνεια, την ανοδική μετατόπιση των περιβαλλοντικών κινδύνων από το 2015 έως σήμερα. Οι περισσότεροι από τους σημερινούς κλάδους υψηλής διαβάθμισης κινδύνου προέρχονται από χαμηλότερες βαθμίδες, γεγονός που αποτυπώνει μια δομική και όχι συγκυριακή επιδείνωση.
Η κορυφή της διαβάθμισης κινδύνου
Η εξόρυξη άνθρακα και οι τερματικοί άνθρακα παραμένουν διαχρονικά στην κατηγορία «πολύ υψηλού» κινδύνου, με μηδενική μεταβολή προς τα κάτω, αντανακλώντας τόσο τον μεταβατικό όσο και τον ρυπογόνο χαρακτήρα του κλάδου. Ακολουθούν οι χημικές βιομηχανίες, τα μέταλλα και εξορυκτικές δραστηριότητες (εκτός άνθρακα), η ανεξάρτητη E&P, οι ολοκληρωμένες πετρελαϊκές εταιρίες, καθώς και η διύλιση και εμπορία, όλοι σταθερά στην κατηγορία «πολύ υψηλού» συνολικού κινδύνου για μία δεκαετία.
Η διεύρυνση της ομάδας «υψηλού» κινδύνου
Στο επίπεδο του «υψηλού» συνολικού κινδύνου, ο πίνακας της Moody’s για το 2025 επιβεβαιώνει την παρουσία –και τη συχνά ανοδική μετατόπιση– των εξής κλάδων:
μη ρυθμιζόμενες εταιρίες ηλεκτρισμού, αυτοκινητοβιομηχανίες, δομικά υλικά, χάλυβας, ναυτιλία, χερσαίες μεταφορές και logistics, αεροπορικές εταιρίες, midstream ενέργειας, υπηρεσίες πετρελαίου και πρωτογενής τομέας πρωτεΐνης και γεωργίας.
Οι περισσότεροι από αυτούς τους κλάδους βρέθηκαν από το 2015 έως το 2025 να μετακινούνται από «μέτριο» σε «υψηλό» κίνδυνο, αντανακλώντας τη διόγκωση των περιβαλλοντικών πιέσεων στις αλυσίδες αξίας, στα πρότυπα κανονιστικής συμμόρφωσης και στις τεχνολογικές απαιτήσεις μετάβασης.
6,3 τρισ. σε κλάδους με υψηλό ενδογενή κίνδυνο
Σύμφωνα με τη Moody’s, 14 κλάδοι με συνολικό χρέος 6,3 τρισ. δολαρίων παρουσιάζουν υψηλή ενδογενή έκθεση σε φυσικούς κλιματικούς κινδύνους – περισσότερη από κάθε άλλη κατηγορία. Μεταξύ των μεγαλύτερων σε όρους χρέους είναι οι αναδυόμενες αγορές κρατών, οι ρυθμιζόμενες και μη ρυθμιζόμενες εταιρίες ηλεκτροπαραγωγής, καθώς και οι ολοκληρωμένες εταιρίες πετρελαίου. Οι κίνδυνοι αυτοί εντείνονται από ακραία καιρικά φαινόμενα, καταστροφές υποδομών, αυξημένο κόστος ασφάλισης και περιορισμένη προσαρμοστική ικανότητα πολλών κρατών.
Πίεση σε ενέργεια και βαριά βιομηχανία
Από τα στοιχεία προκύπτει ότι 16 κλάδοι με 5,2 τρισ. δολάρια αξιολογημένου χρέους εμφανίζουν πολύ υψηλή ή υψηλή ενδογενή έκθεση στον κίνδυνο μετάβασης άνθρακα. Στο επίκεντρο βρίσκονται ο άνθρακας, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, καθώς και ο ηλεκτρισμός, τα χημικά, τα αυτοκίνητα, οι αερομεταφορές και τα logistics. Οι απαιτήσεις αποανθρακοποίησης, η πολιτική αβεβαιότητα, η τεχνολογική μετάβαση και το ενδεχόμενο εγκλωβισμένων περιουσιακών στοιχείων επιβαρύνουν σημαντικά τις μεσοπρόθεσμες πιστωτικές προοπτικές.
Απόβλητα, ρύπανση, υδάτινοι πόροι και φυσικό κεφάλαιο
Η Moody’s καταγράφει:
- 13 κλάδους με υψηλή έκθεση σε κινδύνους αποβλήτων και ρύπανσης (συνολικά 4,5 τρισ. δολάρια),
- 9 κλάδους με υψηλή έκθεση σε κινδύνους διαχείρισης υδάτων (περίπου 1,9 τρισ. δολάρια),
- 8 κλάδους με υψηλή έκθεση σε κινδύνους φυσικού κεφαλαίου (περίπου 1,7 τρισ. δολάρια).
Οι πιέσεις αυτές βαραίνουν ιδιαίτερα τις χημικές βιομηχανίες, τη διύλιση, τον άνθρακα, τις εταιρίες ηλεκτροπαραγωγής, τις μεταλλευτικές δραστηριότητες και τον αγροδιατροφικό τομέα. Οι επιπτώσεις περιλαμβάνουν κανονιστικούς περιορισμούς, περιβαλλοντικές ευθύνες, υποχρεώσεις αποκατάστασης, απειλές για τη βιοποικιλότητα, αυξημένες κεφαλαιακές δαπάνες και νομικούς κινδύνους.
