Η Νίκαια, το σημερινό Ιζνίκ της Τουρκίας, γίνεται σήμερα το σημείο αναφοράς για μια συνάντηση που φορτίζεται τόσο από την ιστορία όσο και από τη συγκυρία. Ο Πάπας Λέων XIV, στην πρώτη του επίσημη επίσκεψη στη χώρα, συναντά τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο στον τόπο όπου πριν από 1.700 χρόνια συγκλήθηκε η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος. Η κοινή παρουσία τους εκεί δεν έχει μόνο επετειακό χαρακτήρα: προορίζεται να λειτουργήσει ως δημόσια επιβεβαίωση ότι ο θεολογικός διάλογος μεταξύ των δύο Εκκλησιών παραμένει ενεργός και ότι ο στόχος της ορατής ενότητας συνεχίζει να τίθεται στο επίκεντρο.
Το κλίμα της ημέρας έχει ήδη προετοιμαστεί από τις παρεμβάσεις των δύο πλευρών. Ο Πάπας Λέων XIV, στην επιστολή «In unitate fidei», υπογραμμίζει πως η Σύνοδος της Νίκαιας συνιστά κοινή κληρονομιά όλων των χριστιανών και καλεί τους πιστούς σε μια πορεία συμφιλίωσης, με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον και όχι στις παλιές αντιπαλότητες. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος έχει περιγράψει τη σημερινή συνάντηση ως ένα ακόμη βήμα των διαδόχων των Αποστόλων Πέτρου και Ανδρέα προς την εμβάθυνση του επίσημου διαλόγου Καθολικών και Ορθοδόξων -με τελικό ορίζοντα την αποκατάσταση της μεταξύ τους Κοινωνίας.
Η ιδέα ενός κοινού εορτασμού της επετείου είχε τεθεί εδώ και πάνω από μια δεκαετία. Ο Βαρθολομαίος είχε προσκαλέσει το 2014 τον τότε Πάπα Φραγκίσκο να τιμήσουν μαζί τα 1.700 χρόνια από τη Σύνοδο. Η χρονική στόχευση ήταν αρχικά κοντά στο Πάσχα, ιδιαίτερα φέτος που οι εορτασμοί συνέπεσαν. Ωστόσο, η επιδείνωση της υγείας και ο θάνατος του Πάπα Φραγκίσκου οδήγησαν σε αναβολή. Η πρόσκληση επαναδιατυπώθηκε προς τον νέο Πάπα κατά την ενθρόνισή του και η θετική του ανταπόκριση θεωρείται σαφές σήμα ότι η Αγία Έδρα θέλει να κρατήσει ανοικτούς και λειτουργικούς τους διαύλους με την Ορθοδοξία.
Η σημερινή τελετή είναι προγραμματισμένη για τις 15.30 (τοπική ώρα) στον αρχαιολογικό χώρο της βασιλικής του Αγίου Νεοφύτου. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει απευθύνει προσκλήσεις και στους Πατριάρχες Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων, επιδιώκοντας έναν συμβολισμό που παραπέμπει στην Πενταρχία της πρώτης, προ του Σχίσματος, Εκκλησίας. Παρ’ όλα αυτά, η εικόνα δεν θα είναι πλήρης: ο Πατριάρχης Αντιοχείας Ιωάννης δεν θα παραστεί τελικά, ενώ η συμμετοχή του Πατριάρχη Ιεροσολύμων παρέμενε αβέβαιη μέχρι την τελευταία στιγμή, παρά τη δημόσια έκκληση του Βαρθολομαίου για παρουσία του. Εκκλησιαστικές πηγές συνδέουν τις απουσίες με την επιρροή που ασκεί το Πατριαρχείο Μόσχας σε συγκεκριμένα Πατριαρχεία.
Αμέσως μετά τη Νίκαια, το πρόγραμμα μεταφέρεται στο Φανάρι. Αύριο, ο Πάπας Λέων XIV θα γίνει δεκτός από τον Βαρθολομαίο στον πατριαρχικό ναό του Αγίου Γεωργίου, όπου θα τελεστεί δοξολογία και θα υπογραφεί κοινή δήλωση. Την Κυριακή, ημέρα εορτασμού του Αποστόλου Ανδρέα, ο Πάπας θα παραστεί στην Πατριαρχική Θεία Λειτουργία, και οι δύο προκαθήμενοι θα απευθύνουν χαιρετισμούς, κλείνοντας μια επίσκεψη που προβάλλεται ως ισχυρό μήνυμα συνέχειας και ενότητας.
Ο Τομ Μπάρακ στο Φανάρι
Λίγο πριν από το ταξίδι του Πάπα στην Τουρκία, στο Φανάρι βρέθηκε ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ, σε συνάντηση με τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο. Η επίσκεψη εντάσσεται στο ευρύτερο ενδιαφέρον της Ουάσιγκτον για τη σημερινή οικουμενική πρωτοβουλία, ενώ στη συζήτηση φέρεται να τέθηκαν και ζητήματα που αφορούν τη θέση του Οικουμενικού Πατριαρχείου και τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης. Στη συνάντηση συμμετείχαν επίσης ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής Ελπιδοφόρος, ο Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας Μακάριος και ο μητροπολίτης Χαλκηδόνος Εμμανουήλ. Μετά την επαφή αυτή, ο Βαρθολομαίος αναχώρησε για την Άγκυρα, όπου θα παραστεί στην εκδήλωση που παραθέτει ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προς τιμήν του Πάπα.
