Δύο χρόνια μετά την επίθεση της Hamas στις 7 Οκτωβρίου 2023, που πυροδότησε τον πιο αιματηρό κύκλο βίας στη Μέση Ανατολή των τελευταίων δεκαετιών, το Ισραήλ και η Παλαιστινιακή Αρχή κατέληξαν σε συμφωνία ειρήνης με αμερικανική μεσολάβηση.
Η συμφωνία, που παρουσίασε ο πρόεδρος Donald Trump, βάζει τέλος στον πόλεμο της Γάζας και σηματοδοτεί μια νέα φάση στη γεωπολιτική ισορροπία της περιοχής.
Η πρώτη φάση προβλέπει μερική αποχώρηση των ισραηλινών στρατευμάτων από τη Γάζα και απελευθέρωση όλων των υπολοίπων ομήρων που κρατούσε η Hamas. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, «ο πόλεμος στη Γάζα τελείωσε»· η απελευθέρωση των ομήρων θα γίνει μέσα σε 72 ώρες από την έγκριση της συμφωνίας από το ισραηλινό υπουργικό συμβούλιο, πιθανότατα έως τη Δευτέρα.
Ο Trump χαρακτήρισε τη συμφωνία «την πρώτη φάση μιας ισχυρής, διαρκούς και αιώνιας ειρήνης», τονίζοντας ότι οι όροι βασίζονται στο 20-σημείο σχέδιο που είχε παρουσιάσει λίγες ημέρες νωρίτερα. Δήλωσε μάλιστα ότι προτίθεται να ταξιδέψει στο Ισραήλ για να απευθυνθεί στην Κνεσέτ, σε μια κίνηση με έντονο συμβολισμό.
Η Hamas, από την πλευρά της, επιβεβαίωσε το τέλος του πολέμου και ευχαρίστησε τις χώρες που διαμεσολάβησαν – ΗΠΑ, Κατάρ, Αίγυπτο και Τουρκία – ζητώντας να διασφαλιστεί ότι το Ισραήλ θα τηρήσει στο ακέραιο τους όρους. Ο Benjamin Netanyahu δήλωσε ότι πρόκειται για «μια ιστορική μέρα για το Ισραήλ» και πως η κυβέρνησή του θα εγκρίνει άμεσα τη συμφωνία.
Οι διαπραγματεύσεις πραγματοποιήθηκαν στο Κάιρο, με αμερικανική αντιπροσωπεία υπό τους Steve Witkoff και Jared Kushner. Το Ισραήλ αποδέχτηκε την απελευθέρωση 250 Παλαιστινίων καταδικασμένων σε ισόβια και 1.700 κρατουμένων που συνελήφθησαν μετά την 7η Οκτωβρίου.
Η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα
Η συμφωνία δεν είναι απλώς η λήξη ενός πολέμου· είναι η απαρχή μιας αναδιαμόρφωσης ισχύος στη Μέση Ανατολή. Η Ουάσιγκτον επανακάμπτει θεαματικά ως ρυθμιστής, μετά από δύο χρόνια κατά τα οποία ο ρόλος της φαινόταν περιορισμένος. Ο Trump επαναφέρει τις ΗΠΑ στο επίκεντρο, υποκαθιστώντας την ΕΕ και τη Ρωσία, οι οποίες παρακολουθούν ουσιαστικά από το περιθώριο.
Η Αίγυπτος ενισχύει τη θέση της ως κύριος μεσολαβητής μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστινίων, επιβεβαιώνοντας ότι καμία λύση δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς το Κάιρο. Το Κατάρ και η Τουρκία, από την άλλη, επιχειρούν να αξιοποιήσουν τη συμμετοχή τους ως διπλωματικό κεφάλαιο: η Ντόχα για να εδραιώσει τον ρόλο της ως διαύλου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν· η Άγκυρα για να επανέλθει ως περιφερειακός «παίκτης» ισχύος μετά από χρόνια απομόνωσης.
Η πρόκληση της επόμενης μέρας
Το πιο δύσκολο κομμάτι, ωστόσο, αρχίζει τώρα. Το σχέδιο διακυβέρνησης της μεταπολεμικής Γάζας δεν έχει ακόμη συμφωνηθεί. Οι ΗΠΑ προωθούν ένα προσωρινό σχήμα διοίκησης με συμμετοχή Παλαιστινίων τεχνοκρατών και επιτήρηση από αραβικά κράτη, με στόχο τη σταδιακή αποστρατιωτικοποίηση της Hamas και την επιστροφή ενός ανανεωμένου Παλαιστινιακού Σώματος Αυτοδιοίκησης.
Η πολιτική εξίσωση παραμένει δύσκολη: η Hamas διατηρεί ακόμη στρατιωτική παρουσία, η Φατάχ αμφισβητείται εσωτερικά και το Ισραήλ βρίσκεται σε έντονη πολιτική πόλωση. Κανείς δεν γνωρίζει ποιος θα κυβερνά τελικά τη Γάζα — και αν θα μπορέσει να υπάρξει πραγματική παλαιστινιακή ενότητα.
Ο απολογισμός είναι τραγικός: περισσότεροι από 67.000 Παλαιστίνιοι νεκροί, σχεδόν το σύνολο των υποδομών κατεστραμμένο και ένα εκατομμύριο εκτοπισμένοι. Η ανοικοδόμηση της Γάζας θα απαιτήσει διεθνή χρηματοδότηση δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, αλλά και πολιτική σταθερότητα που σήμερα δεν διαφαίνεται.
Η σημασία της συμφωνίας
Παρά τις αβεβαιότητες, η συμφωνία Ισραήλ–Hamas αποτελεί το πρώτο ουσιαστικό βήμα προς μια πιθανή νέα ισορροπία στη Μέση Ανατολή. Με τον Trump να επιστρέφει ως διαμεσολαβητής και την Αίγυπτο να επιβεβαιώνει τον ρόλο της, η Ουάσιγκτον στέλνει μήνυμα ότι παραμένει ο τελικός εγγυητής των εξελίξεων στην περιοχή.
Η ειρήνη στη Γάζα ίσως να μην είναι ακόμη σταθερή, αλλά –όπως σχολίασε Αμερικανός διπλωμάτης– «κάθε συμφωνία που σταματά τη σφαγή είναι ένα βήμα προς τη λογική». Το ζητούμενο πλέον δεν είναι αν ο πόλεμος τελείωσε, αλλά αν η ειρήνη μπορεί να κρατήσει.
