Η Κίνα προχωρά σε ένα ακόμη σκληρότερο πλαίσιο ελέγχου στις εξαγωγές σπανίων γαιών, επεκτείνοντας τους περιορισμούς πέρα από τα ακατέργαστα υλικά σε τεχνολογίες, πατέντες και τεχνογνωσία. Το Πεκίνο απαγορεύει παράλληλα στους πολίτες του να συμμετέχουν σε μη εξουσιοδοτημένες εξορύξεις στο εξωτερικό, ενισχύοντας τον κρατικό έλεγχο σε έναν τομέα κρίσιμο για τη διεθνή βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Εμπορίου της Κίνας, κάθε ξένη εταιρεία που επιθυμεί να εξάγει προϊόντα τα οποία περιέχουν πάνω από 0,1% σπάνιες γαίες κινεζικής προέλευσης, ή βασίζονται σε κινεζική τεχνολογία εξόρυξης, διύλισης ή ανακύκλωσης, θα πρέπει πλέον να λάβει ειδική άδεια από το Πεκίνο.
Οι άδειες θα αρνούνται σε επιχειρήσεις που συνδέονται με ξένες στρατιωτικές δομές ή περιλαμβάνονται σε λίστες ελέγχου εξαγωγών, ενώ αιτήσεις για προϊόντα με πιθανή στρατιωτική ή τρομοκρατική χρήση θα απορρίπτονται αυτομάτως. Οι νέοι κανονισμοί για τις πρώτες ύλες θα τεθούν σε ισχύ την 1η Δεκεμβρίου, ενώ εκείνοι που αφορούν την τεχνολογία και το ανθρώπινο δυναμικό ισχύουν ήδη.
Πολιτική πίεση μέσω οικονομίας
Αναλυτές εκτιμούν ότι οι κινήσεις αυτές εντάσσονται στη στρατηγική του Πεκίνου να χρησιμοποιεί τις σπάνιες γαίες ως γεωπολιτικό εργαλείο. Ο George Chen, εταίρος στην Asia Group, σημείωσε ότι το μέτρο στοχεύει πρωτίστως τον αμερικανικό αμυντικό τομέα, ενώ ο Dan Wang του Eurasia Group το χαρακτήρισε «σημαντική αναβάθμιση του κινεζικού μηχανισμού ελέγχου εξαγωγών».
Η Wendy Cutler, πρώην διαπραγματεύτρια εμπορίου των ΗΠΑ, δήλωσε ότι «το Πεκίνο γνωρίζει πολύ καλά τη δύναμή του στον τομέα αυτό και δεν διστάζει να τη χρησιμοποιήσει». Σύμφωνα με την ίδια, η κίνηση αυτή μπορεί να πιέσει την Ουάσιγκτον σε παραχωρήσεις στις εμπορικές συνομιλίες, είτε με μείωση δασμών είτε με χαλάρωση των αμερικανικών περιορισμών στις εξαγωγές τεχνολογίας προς την Κίνα.
Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία
Οι νέοι περιορισμοί ανακοινώθηκαν λίγες μόλις εβδομάδες πριν από την πιθανή συνάντηση του προέδρου Donald Trump με τον Κινέζο ηγέτη Xi Jinping, η οποία αναμένεται να πραγματοποιηθεί στο περιθώριο του φόρουμ APEC στη Νότια Κορέα. Ο Chen της Asia Group εκτιμά ότι πρόκειται για «μια σειρά από διαπραγματευτικά χαρτιά που το Πεκίνο τοποθετεί στο τραπέζι πριν από τις συνομιλίες».
Η Κίνα παράγει σχεδόν το 70% των σπανίων γαιών παγκοσμίως, ένα μερίδιο που της δίνει τεράστια διαπραγματευτική ισχύ απέναντι στη Δύση. Παρά τις δεσμεύσεις για «διαφάνεια και σταθερότητα» μετά την εμπορική ανακωχή με τις ΗΠΑ την άνοιξη, οι εξαγωγές παραμένουν περιορισμένες και ασταθείς, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να εκφράζει έντονη ανησυχία για τη στρατηγική της εξάρτηση.
Η Κίνα ρυθμιστής της τεχνολογικής ισχύος
Η απόφαση σηματοδοτεί τη μετάβαση της Κίνας από παγκόσμιο προμηθευτή πρώτων υλών σε ρυθμιστή της τεχνολογικής ισχύος. Οι νέοι κανόνες επιτρέπουν επιλεκτικές εξαιρέσεις —για ανθρωπιστική βοήθεια ή επείγουσες ιατρικές ανάγκες— και προβλέπουν μεταβατική περίοδο για την ολοκλήρωση υφιστάμενων συμβολαίων.
Όπως σημειώνει ο Wang του Eurasia Group, «η Κίνα δεν επιδιώκει ένα απόλυτο εμπάργκο, αλλά ένα ευέλικτο σύστημα ελέγχου που της δίνει μεγαλύτερη διαπραγματευτική δύναμη».
Πίσω από την τεχνική ορολογία, η ουσία είναι πολιτική: το Πεκίνο επαναφέρει την ενεργειακή και τεχνολογική εξάρτηση της Δύσης στο επίκεντρο των εμπορικών σχέσεων, υπενθυμίζοντας ότι η παγκόσμια μετάβαση στην πράσινη και ψηφιακή οικονομία εξακολουθεί να περνά από τα κινεζικά εργοστάσια και ορυχεία.
