Την απουσία αναπτυξιακού σχεδιασμού και ουσιαστικών μεταρρυθμίσεων που θα επιτρέψουν τη διατήρηση των υψηλών ρυθμών ανάπτυξης μετά το RRF εντοπίζει ως μείζονα αδυναμία η Moody’s στην αξιολόγησή της, καθώς αφήνει σταθερή την βαθμολογία και τις προοπτικές της Ελλάδας.
Η Moody’s συνεχίζει με το… “μαστίγιο” την αξιολόγηση της Ελλάδας, καθώς και αναγνωρίζει την πρόοδο και τις ισχυρές δημοσιονομικές επιδόσεις, εν τούτοις προβλέπει υποχώρηση της αναπτυξιακής δυναμικής, υπογραμμίζει ότι η πορεία βασίστηκε στο RRF, ενώ παράλληλα η πρόοδος στις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις δεν είναι αρκετή ώστε να επιτρέψει την αναβάθμιση, ούτε καν των προοπτικών, ενώ προβλέπει και… κινδύνους που αν τεθούν στο πλαίσιο της πολιτικής συγκυρίας, τότε εμφανίζουν υψηλές πιθανότητες εκπλήρωσης, εγείρντας ανησυχία.
Ο οίκος επιβεβαλιωσε την αξιολόγηση Baa3 για το ελληνικό αξιόχρεο, διατηρώντας σταθερές προοπτικές. S&P, DBRS και Scope έχουν πιστοληπτική αξιολόγηση ΒΒΒ για την Ελλάδα, μια βαθμίδα πάνω από το investment grade με σταθερό outlook. Η Fitch, όπως και η Moody’s, διατηρεί τη χώρα μας μια θέση χαμηλότερα (ΒΒΒ-).
Η Μoody’s επισημαίνει ότι το Baa3 και το σταθερό outlook στηρίζονται από το ισχυρό ιστορικό μεταρρυθμίσεων, που έχει οδηγήσει σε ορατές βελτιώσεις σε θεσμούς και διακυβέρνηση, ισχυρότερες επενδύσεις και υγιέστερο τραπεζικό τομέα. Η ευνοϊκή δομή του χρέους και το μεγάλο κεφαλαιακό «μαξιλάρι» παρέχουν επίσης στήριξη.
Επιβράδυνση
Η οικονομική ανάπτυξη είναι πιθανό να επιβραδυνθεί σε σχέση με τα τρέχοντα υψηλά επίπεδα, μόλις ολοκληρωθεί η απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ).
Εν μέρει, αυτό συμβαίνει διότι οι δυσμενείς δημογραφικές τάσεις θα δημιουργήσουν σημαντικά εμπόδια στην ανάπτυξη, παρά τις προσπάθειες της κυβέρνησης να αυξήσει το εργατικό δυναμικό και να εφαρμόσει διαρθρωτικές μακροοικονομικές μεταρρυθμίσεις.
Αν και το χρέος έχει μειωθεί γρήγορα τα τελευταία χρόνια, θα παραμείνει ένα από τα υψηλότερα στο σύνολο των οικονομιών.
Οι βασικές παραδοχές αναγνωρίζουν επίσης ότι οι ελληνικές αρχές αξιοποιούν αποτελεσματικά τη θετική δυναμική που δημιουργούν οι πόροι του ΤΑΑ για την εφαρμογή οικονομικών και δημοσιονομικών πολιτικών υποστηρικτικών προς την πιστοληπτική ικανότητα. Πρόκειται για μια επιλογή πολιτικής που μειώνει τους καθοδικούς κινδύνους για την αξιολόγηση, οι οποίοι θα μπορούσαν να προκύψουν από αυτές τις οικονομικές και δημοσιονομικές αδυναμίες.
Ο πολιτικός κίνδυνος
Η απόφαση της Moody’s δεν μπορεί να ιδωθεί αποκομμένα από το πολιτικό πλαίσιο. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αντιμετωπίζει αυξανόμενη πρόκληση στο να ισορροπήσει ανάμεσα στη δημοσιονομική πειθαρχία και τη δυσαρέσκεια κοινωνικών ομάδων. Η κυβέρνησή του αναζητά τρόπους να κατευνάσει τα στρώματα εκείνα που αισθάνονται αποξενωμένα από τις μεταρρυθμίσεις και επιβαρυμένα από την ακρίβεια και το κόστος διαβίωσης.
Η Moody’s προειδοποίησε ρητά ότι μια αναστροφή ή αδυναμία των μεταρρυθμίσεων να παραγάγουν αποτελέσματα θα επιβαρύνει την αξιολόγηση. Πολιτικά, αυτό σημαίνει πως οι μεταρρυθμίσεις στη φορολογία, τη διακυβέρνηση και τον τραπεζικό τομέα — όσο επιτυχημένες κι αν θεωρούνται τεχνοκρατικά — δεν έχουν γίνει αντιληπτές με τον ίδιο τρόπο από την κοινωνία. Τυχόν οπισθοδρόμηση, ιδιαίτερα υπό την πίεση εκλογικών υπολογισμών, θα μείωνε την αξιοπιστία της χώρας έναντι επενδυτών και αγορών.
Η προσπάθεια, λοιπόν, του πρωθυπουργού να επανακτήσει πολιτική στήριξη μπορεί να συγκρουστεί με τις απαιτήσεις των αγορών: βραχυπρόθεσμο πολιτικό όφελος έναντι μακροπρόθεσμης οικονομικής σταθερότητας.
Η αξιολόγηση
Η απόφαση της Moody’s να διατηρήσει τη μακροπρόθεσμη πιστοληπτική ικανότητα της Ελλάδας στη βαθμίδα Baa3 με σταθερές προοπτικές αντανακλά τη συνεχιζόμενη πρόοδο στη δημοσιονομική εξυγίανση, την ενίσχυση των θεσμών και τις θετικές επιδόσεις της οικονομίας. Η Ελλάδα παρουσίασε εντυπωσιακή δημοσιονομική επίδοση, με πρωτογενές πλεόνασμα 4,8% του ΑΕΠ το 2024, υπερδιπλάσιο του αρχικού στόχου. Αυτή η επιτυχία οφείλεται τόσο στην ισχυρή ονομαστική ανάπτυξη όσο και στην αποτελεσματική εφαρμογή μέτρων κατά της φοροδιαφυγής, τα οποία ενίσχυσαν τα έσοδα και βελτίωσαν τη συμμόρφωση.
Η Moody’s υπογράμμισε επίσης την ισχυρή απορρόφηση των πόρων του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF). Με σχεδόν το 60% των κονδυλίων ήδη εκταμιευμένο, η Ελλάδα υπερτερεί έναντι άλλων χωρών-μελών, διοχετεύοντας τόσο επιχορηγήσεις όσο και δάνεια σε επενδύσεις. Αυτές οι ροές, σε συνδυασμό με την ανθεκτικότητα των ιδιωτικών επενδύσεων, στηρίζουν τις προοπτικές ανάπτυξης, ακόμη και αν οι δημογραφικές πιέσεις περιορίζουν τις μακροπρόθεσμες δυνατότητες.
Παράλληλα, η Moody’s αναγνώρισε τη βελτίωση του τραπεζικού τομέα, με σημαντική μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων (NPLs), καθώς και το ευνοϊκό προφίλ χρέους της Ελλάδας, το οποίο χαρακτηρίζεται από πολύ μεγάλες διάρκειες και χαμηλά επιτόκια. Αν και το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ παραμένει από τα υψηλότερα παγκοσμίως, ο ταχύς ρυθμός μείωσης, σε συνδυασμό με το σημαντικό ταμειακό απόθεμα, καθησυχάζει τις αγορές και μετριάζει τους κινδύνους.
Η ευρύτερη εικόνα
Παρά την ενίσχυση της εμπιστοσύνης, η Moody’s επισημαίνει ότι οι σταθερές προοπτικές ενσωματώνουν την παραδοχή πως η τρέχουσα δημοσιονομική και οικονομική υπεραπόδοση θα μετριαστεί μεσοπρόθεσμα. Η ανάπτυξη αναμένεται να επιβραδυνθεί όταν κορυφωθεί η απορρόφηση των πόρων του RRF, ενώ οι δημογραφικές πιέσεις θα συνεχίσουν να αποτελούν σημαντικό εμπόδιο στη μακροπρόθεσμη δυναμική.
Επιπλέον, η Moody’s τονίζει ότι οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις προχωρούν μεν, αλλά με αργό ρυθμό. Αν και έχουν σημειωθεί ορατές βελτιώσεις, η ολοκλήρωση της θεσμικής θωράκισης που θα στηρίξει τη διατηρήσιμη ανάπτυξη απαιτεί χρόνο.
Συνολικά, η Ελλάδα έχει μεταβεί από την εικόνα του «υψηλού κινδύνου» σε αυτήν του αξιόπιστου εκτελεστή πολιτικών, αλλά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει δομικές αδυναμίες που εμποδίζουν την αναβάθμιση. Η συνέχιση των μεταρρυθμίσεων και η διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας είναι κρίσιμες για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των επενδυτών.
Κίνδυνοι και λόγοι πιθανής υποβάθμισης
Η Moody’s εντόπισε ορισμένους παράγοντες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν πτωτική πίεση στη βαθμολογία της Ελλάδας:
- Ανατροπή ή οπισθοδρόμηση μεταρρυθμίσεων: Εάν οι μεταρρυθμίσεις δεν αποδώσουν τα αναμενόμενα οφέλη ή αν υπάρξει αποδόμησή τους υπό πολιτικές πιέσεις, το πιστωτικό προφίλ θα αποδυναμωθεί.
- Δημοσιονομική εκτροπή: Μια επίμονη επιδείνωση των δημοσιονομικών μεγεθών, ιδιαίτερα σε συνδυασμό με νέα πίεση στον τραπεζικό τομέα, θα έπληττε σοβαρά την αξιοπιστία.
- Γεωπολιτικοί κραδασμοί: Επιδείνωση του περιβάλλοντος ασφάλειας στην Ευρώπη, σε συνδυασμό με αποδυνάμωση της στήριξης από συμμάχους όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, θα δημιουργούσε πρόσθετους κινδύνους για την προοπτική της χώρας.
Παρά τη σημαντική μείωση του χρέους, θα παραμείνει σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα τουλάχιστον μέχρι το τέλος της δεκαετίας, καθιστώντας την Ελλάδα ευάλωτη σε εξωγενείς κρίσεις.
Auditor’s note
Η διατήρηση της βαθμολογίας της Ελλάδας στη βαθμίδα Baa3 με σταθερές προοπτικές από τη Moody’s επιβεβαιώνει μια χώρα που έχει σημειώσει αξιόλογη πρόοδο στη δημοσιονομική προσαρμογή και στις θεσμικές αλλαγές, αλλά εξακολουθεί να περιορίζεται από υψηλό χρέος, δημογραφικές πιέσεις και ατελή μεταρρυθμιστική πορείαΤο ευρύτερο μήνυμα είναι ένα: η Ελλάδα έχει κερδίσει αξιοπιστία, αλλά η διατήρησή της εξαρτάται από τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων. Για την κυβέρνηση Μητσοτάκη, το δίλημμα είναι σαφές: κάθε βήμα πίσω στις μεταρρυθμίσεις για την ικανοποίηση δυσαρεστημένων κοινωνικών ομάδων εγκυμονεί τον κίνδυνο να ακυρώσει τα κεκτημένα και να προκαλέσει μελλοντική υποβάθμιση.
Τα δημοσιονομικά
Η δημοσιονομική απόδοση της Ελλάδας συνεχίζει να ξεπερνά τις προσδοκίες, καταγράφοντας πρωτογενές πλεόνασμα ύψους 4,8% του ΑΕΠ το 2024, πολύ πάνω από τον αρχικό στόχο του προϋπολογισμού που ήταν 2,1% του ΑΕΠ.
Η ισχυρή αυτή απόδοση αντανακλά, εν μέρει, τη συνεχιζόμενη επιτυχία των μέτρων κατά της φοροδιαφυγής που έχουν εφαρμόσει οι ελληνικές αρχές. Μαζί με τον ισχυρό ονομαστικό ρυθμό ανάπτυξης, η ισχυρή δημοσιονομική απόδοση συνέβαλε σε ετήσια μείωση του χρέους κατά περισσότερες από 10 ποσοστιαίες μονάδες.
Αυτές οι επιδόσεις συνεχίστηκαν συνεχίστηκε και το 2025, γεγονός που οδήγησε την κυβέρνηση να αυξήσει τον στόχο του πρωτογενούς πλεονάσματος, ενώ ταυτόχρονα εισάγει πρόσθετη στήριξη για τα νοικοκυριά χαμηλών και μέσων εισοδημάτων.
Η Ελλάδα συνεχίζει επίσης να εμφανίζει καλές επιδόσεις σε σχέση με άλλες χώρες στην εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΕΣΑΑ), με σημαντική πρόοδο τόσο στο μέρος των επιχορηγήσεων όσο και των δανείων. Ωστόσο, με μόλις το 59,3% του συνολικού χρηματοδοτικού πλαισίου να έχει διανεμηθεί μέχρι σήμερα, η Ελλάδα έχει αναθεωρήσει το ΕΣΑΑ προκειμένου να μεγιστοποιήσει τις πιθανότητες απορρόφησης των υπολοίπων κεφαλαίων.
Η οικονομική ισχύς της Ελλάδας, που βαθμολογείται σε “baa1”, ισορροπεί τα υψηλότερα επίπεδα πλούτου σε σχέση με χώρες αντίστοιχης πιστοληπτικής αξιολόγησης και τις ισχυρές αναπτυξιακές προοπτικές της επόμενης τριετίας, έναντι του μετρίου οικονομικού μεγέθους της χώρας και των προκλήσεων που δημιουργεί το δημογραφικό για την δυνητική ανάπτυξη.
Η βαθμολογία “baa1” για τους θεσμούς και τη διακυβέρνηση αντανακλά την ισχυρή δυναμική στην εφαρμογή των δομικών μεταρρυθμίσεων, οι οποίες έχουν ήδη φέρει απτά αποτελέσματα σε αρκετούς τομείς.
Η αναδιάρθρωση του χρέους του 2012, ωστόσο, συνεχίζει να επιβαρύνει την αξιολόγηση. Η δημοσιονομική ισχύς στη βαθμίδα “ba1” βασίζεται στο πολύ υψηλό αλλά ταχέως μειωμένο δημόσιο χρέος, το οποίο υποστηρίζεται από μια ευνοϊκή δομή χρέους με χαμηλά επιτόκια και μακροχρόνιες ωριμάνσεις.
Τα προβλήματα
Η σταθερή προοπτική ενσωματώνει την άποψή μας ότι η τρέχουσα πολύ ισχυρή δημοσιονομική επίδοση είναι πιθανό να μετριαστεί με την πάροδο του χρόνου, αν και το βάρος του χρέους θα συνεχίσει να μειώνεται.
Παράλληλα, εξισορροπεί το γεγονός ότι ορισμένες από τις κύριες πιστωτικές προκλήσεις της Ελλάδας θα βελτιώνονται με αργό ρυθμό σε σχέση με τα θετικά πιστωτικά στοιχεία ενός σταθερού θεσμικού και πολιτικού περιβάλλοντος, υποστηρίζει η Moody’s.
Οι βασικές μας παραδοχές αναγνωρίζουν ότι η ολοκλήρωση θεσμικών και διαρθρωτικών οικονομικών μεταρρυθμίσεων θα απαιτήσει χρόνο. Επίσης, προβλέπουν ότι η οικονομική ανάπτυξη είναι πιθανό να επιβραδυνθεί σε σχέση με τα τρέχοντα υψηλά επίπεδα, μόλις ολοκληρωθεί η απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ).
Εν μέρει, αυτό συμβαίνει διότι οι δυσμενείς δημογραφικές τάσεις θα δημιουργήσουν σημαντικά εμπόδια στην ανάπτυξη, παρά τις προσπάθειες της κυβέρνησης να αυξήσει το εργατικό δυναμικό και να εφαρμόσει διαρθρωτικές μακροοικονομικές μεταρρυθμίσεις.
Αν και το χρέος έχει μειωθεί γρήγορα τα τελευταία χρόνια, θα παραμείνει ένα από τα υψηλότερα στο σύνολο των οικονομιών που αξιολογούμε έως το τέλος αυτής της δεκαετίας.
Οι βασικές μας παραδοχές αναγνωρίζουν επίσης ότι οι ελληνικές αρχές αξιοποιούν αποτελεσματικά τη θετική δυναμική που δημιουργούν οι πόροι του ΤΑΑ για την εφαρμογή οικονομικών και δημοσιονομικών πολιτικών υποστηρικτικών προς την πιστοληπτική ικανότητα. Πρόκειται για μια επιλογή πολιτικής που μειώνει τους καθοδικούς κινδύνους για την αξιολόγηση, οι οποίοι θα μπορούσαν να προκύψουν από αυτές τις οικονομικές και δημοσιονομικές αδυναμίες.
Παράγοντες αναβάθμισης ή υποβάθμισης
Ανοδικές πιέσεις στην αξιολόγηση Baa3 της Ελλάδας θα μπορούσαν να προκύψουν εάν διαπιστώναμε αυξανόμενη πιθανότητα ότι οι μεσοπρόθεσμες αναπτυξιακές προοπτικές υπερβαίνουν τις τρέχουσες εκτιμήσεις μας. Αν και βελτιώσεις σε τομείς όπως η ενίσχυση της αποδοτικότητας του δικαστικού συστήματος ή η διαφοροποίηση της οικονομίας θα χρειαστούν χρόνο, ενδείξεις επιτάχυνσης της εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων θα ήταν πιστωτικά θετικές.
Μειώσεις του χρέους της Ελλάδας που υπερβαίνουν σημαντικά τις τρέχουσες προσδοκίες μας θα ήταν επίσης πιστωτικά θετικές, εφόσον εκτιμούσαμε ότι είναι πιθανό να διατηρηθούν.
Καθοδικές πιέσεις στην αξιολόγηση Baa3 της Ελλάδας θα μπορούσαν να προκύψουν εάν η πορεία πολιτικής που έχει παρατηρηθεί τα τελευταία χρόνια αντιστρεφόταν ή εάν υπήρχαν ενδείξεις ότι οι μεταρρυθμίσεις του παρελθόντος δεν αποδίδουν τα αναμενόμενα οφέλη στην ανάπτυξη και τα δημόσια οικονομικά. Ειδικότερα, ενδείξεις μιας παρατεταμένης, σημαντικής επιδείνωσης της δημοσιονομικής θέσης της κυβέρνησης, πιθανόν σε συνδυασμό με απότομη χειροτέρευση της υγείας του τραπεζικού τομέα, θα πυροδοτούσαν αρνητική δράση αξιολόγησης, όπως επίσης και μια αναστροφή σε διαρθρωτικές μακροοικονομικές ή δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις.
Μια έντονη επιδείνωση της γεωπολιτικής κατάστασης στην Ευρώπη, η οποία θα παρείχε απτά στοιχεία αποδυνάμωσης της στήριξης από βασικούς συμμάχους, και ειδικότερα τις Ηνωμένες Πολιτείες θα οδηγούσε επίσης σε καθοδικές πιέσεις στην προοπτική ή στην αξιολόγηση.
