Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη «Βοήθεια στο Εμπόριο» παρουσιάστηκε ως εργαλείο ενίσχυσης των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών (ΛΑΧ), αλλά και ως μέσο ενδυνάμωσης του διεθνούς ρόλου της Ευρώπης. Σχεδόν είκοσι χρόνια μετά την έγκρισή της, η ΕΕ βλέπει τον στόχο της να κατευθύνει το 25% της χρηματοδότησης προς τις φτωχότερες χώρες έως το 2030 να απομακρύνεται, εκθέτοντας την ίδια σε σοβαρούς κινδύνους απώλειας αξιοπιστίας.
Η αντίφαση ανάμεσα στις δεσμεύσεις και την πράξη
Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, όχι μόνο δεν έχει υπάρξει πρόοδος προς τον στόχο, αλλά το ποσοστό της χρηματοδότησης προς τις ΛΑΧ μειώθηκε από 18% (2010-2015) σε μόλις 12% το 2022. Η εικόνα αυτή υπονομεύει τη ρητορική της ΕΕ για «συμπερίληψη» και «βιώσιμη ανάπτυξη» και δίνει τροφή σε επικρίσεις περί πολιτικής ασυνέπειας.
Όταν μια Ένωση που φιλοδοξεί να ηγηθεί παγκοσμίως στον τομέα της αναπτυξιακής βοήθειας αδυνατεί να τηρήσει τα δικά της χρονοδιαγράμματα, η ζημιά δεν είναι μόνο οικονομική· είναι βαθιά πολιτική.
Ο γεωπολιτικός παράγοντας
Οι ΛΑΧ, κυρίως στην Αφρική αλλά και σε τμήματα της Ασίας και του Ειρηνικού, βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο ενός έντονου γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Η Κίνα με την πρωτοβουλία Belt and Road, αλλά και άλλες δυνάμεις όπως η Ρωσία ή η Τουρκία, έχουν εντείνει την παρουσία τους με επενδύσεις και συμφωνίες υποδομών.
Η ΕΕ, αν συνεχίσει να εμφανίζεται ανακόλουθη, κινδυνεύει να χάσει την επιρροή της σε περιοχές όπου μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αξιόπιστος εταίρος. Για χώρες που προσβλέπουν στη διεθνή στήριξη για την οικονομική τους ανάπτυξη, οι εναλλακτικές είναι πολλές και η Ευρώπη δεν είναι πλέον η μοναδική επιλογή.
Η διάσταση αξιοπιστίας
Η αδυναμία της ΕΕ να συντονίσει κράτη-μέλη και θεσμούς, να εφαρμόσει σαφή σχέδια δράσης και να διασφαλίσει βιώσιμη χρηματοδότηση, τροφοδοτεί μια κρίση αξιοπιστίας. Σε επίπεδο εσωτερικό, αποκαλύπτει τα όρια μιας πολιτικής που εξαγγέλλεται χωρίς να συνοδεύεται από εργαλεία υλοποίησης. Σε επίπεδο διεθνές, στέλνει μήνυμα ότι η ΕΕ δεν μπορεί να σταθεί στο ύψος των φιλοδοξιών της ως παγκόσμιος παίκτης.
Το διακύβευμα
Οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες φιλοξενούν σχεδόν 880 εκατομμύρια ανθρώπους και αντιπροσωπεύουν τεράστιο ανεκμετάλλευτο δυναμικό για ανάπτυξη και εμπόριο. Η αποτυχία της ΕΕ να τις στηρίξει με ουσιαστικό τρόπο δεν σημαίνει μόνο απώλεια οικονομικών ευκαιριών· σημαίνει και απώλεια πολιτικής επιρροής, σε μια εποχή όπου οι παγκόσμιες ισορροπίες αναδιαμορφώνονται.
Η «Βοήθεια για το Εμπόριο» ήταν εξαρχής μια στρατηγική που συνέδεε την αναπτυξιακή πολιτική με τη γεωπολιτική ισχύ. Σήμερα, η αδυναμία υλοποίησής της απειλεί να εκθέσει την Ευρώπη ως δύναμη που υπόσχεται πολλά αλλά προσφέρει λίγα.
