Την καρατόμηση μιας εκ των κυβερνητών της Fed, της Lisa Cook, ανακοίνωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, σε μια κίνηση με στόχο να διορίσει δικό του αντικαταστάτη και να αποκτήσει τον έλεγχο του διοικητικού συμβουλίου, ανοίγοντας μια πρωτόγνωρη δικαστική διαδικασία, με το νομικό προηγούμενο να προστατεύει την ανεξαρτησία της Fed.
Με πρόφαση τη δήλωση δύο μόνιμων κατοικιών για την δανειοδότησή της με προνομιακούς όρους, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump ανακοίνωσε την αποπομπή μιας εκ των επτά κυβερνητών της Fed, της Lisa Cook, ενώ η ίδια επιμένει ότι ο πρόεδρος δεν έχει τέτοια εξουσία, θέτοντας το έδαφος για δικαστική αντιπαράθεση.
Ο Τραμπ, επιχειρεί με κάθε τρόπο να αναλάβει τον έλεγχο της Fed ώστε να υπαγορεύσει τις αποφάσεις πολιτικής, στρατηγική που θεωρείται από τις αγορές ευθεία υπονόμευση της ανεξαρτησίας της Ομοσπονδιακής Τράπεζας.
Η Κουκ δήλωσε ότι ο Τραμπ δεν έχει την εξουσία να την απολύσει και ότι δεν πρόκειται να παραιτηθεί, ενώ ο δικηγόρος της σχεδιάζει να αναλάβει δράση για να αποτρέψει την «παράνομη ενέργεια» του Τραμπ.
Η κίνηση αυτή θα μπορούσε να δώσει στον Τραμπ την ευκαιρία να διορίσει νέο μέλος στο Διοικητικό Συμβούλιο της Fed και να εξασφαλίσει πλειοψηφία τεσσάρων ατόμων στο επταμελές Διοικητικό Συμβούλιο.
Να σημειωθεί ότι ο Τραμπ έχει απειλήσει με αποπομπή και του διοικητή της Fed Τζέι Πάουελ, δήλωση που μετά τις αντιδράσεις των αγορών ανακάλεσε. Ωστόσο, ο Λευκός Οίκος επανήλθε αφήνοντας ανοιχτό το ζήτημα κατάθεσης μήνυσης κατά του Πάουελ για κακοδιαχείριση για το πρόγραμμα ανακαίνισης του κτιρίου της Fed.
Ο Τραμπ πιέζει αφόρητα τη Fed να μειώσει τα επιτόκια, αγνοώντας τον υψηλό πληθωρισμό, με στόχο να δημιουργήσει περιβάλλον απόλυτου ελέγχου του δολαρίου, το οποίο ήθελε να υποτιμήσει για να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα των αμερικανικών προϊόντων διεθνώς.
Προφάσεις εν αμαρτίες
Ο Ντόναλντ Τραμπ κινήθηκε για την αποπομπή της Κουκ ύστερα από τις καταγγελίες για πλαστογράφηση στεγαστικών εγγράφων, μια δραματική κλιμάκωση στη μάχη του προέδρου να επιβάλει μεγαλύτερο έλεγχο στην αμερικανική κεντρική τράπεζα.
Σε επιστολή που ανήρτησε στο Truth Social τη Δευτέρα, ο Τραμπ δήλωσε ότι είχε «επαρκή αιτία» για την απόλυση της Κουκ — της πρώτης Αφροαμερικανής γυναίκας που υπηρέτησε στο Δ.Σ. της Fed στην Ουάσινγκτον — επικαλούμενος τις κατηγορίες ότι έκανε ψευδείς δηλώσεις σε ένα ή περισσότερα στεγαστικά δάνεια. Η κίνηση αυτή, που άσκησε πίεση στο δολάριο, θα μπορούσε να δώσει στον Τραμπ άλλη μία ευκαιρία να τοποθετήσει μέλος στο Δ.Σ. της Fed, καθώς συνεχίζει να πιέζει τους αξιωματούχους να μειώσουν τα επιτόκια.
Σύγκρουση
Η Κουκ απάντησε ότι ο Τραμπ δεν έχει καμία εξουσία να την απολύσει και ότι δεν θα παραιτηθεί. Ο δικηγόρος της, Άμπε Λόουελ, δήλωσε ότι σχεδιάζουν να αναλάβουν «όποιες ενέργειες χρειαστούν για να αποτραπεί» η «παράνομη πράξη» του Τραμπ.
«Ο Πρόεδρος Τραμπ ισχυρίστηκε ότι με απέλυσε “για αιτία” ενώ καμία αιτία δεν υφίσταται βάσει νόμου και δεν έχει καμία εξουσία να το πράξει», ανέφερε η Κουκ σε δήλωσή της μέσω του δικηγόρου της. «Δεν θα παραιτηθώ. Θα συνεχίσω να εκτελώ τα καθήκοντά μου για να βοηθήσω την αμερικανική οικονομία, όπως κάνω από το 2022».
Η -όχι και τόσο- κρυφή ατζέντα
Η απομάκρυνση της Κουκ, η οποία διορίστηκε από τον Τζο Μπάιντεν το 2022, θα έδινε στον Τραμπ την ευκαιρία να εξασφαλίσει πλειοψηφία τεσσάρων μελών στο επταμελές Διοικητικό Συμβούλιο. Η θητεία της έληγε το 2038. Η Fed αρνήθηκε να σχολιάσει.
«Ο αμερικανικός λαός πρέπει να έχει πλήρη εμπιστοσύνη στην εντιμότητα των μελών που χαράσσουν πολιτική και εποπτεύουν την Ομοσπονδιακή Τράπεζα», έγραψε ο Τραμπ στην επιστολή προς την Κουκ. «Υπό το φως της δόλιας και ενδεχομένως εγκληματικής σας συμπεριφοράς σε οικονομικό ζήτημα, δεν μπορούν, και εγώ δεν μπορώ, να έχω εμπιστοσύνη στην ακεραιότητά σας».
Η συνέχεια στα δικαστήρια
Η Κουκ, αμφισβητώντας την εντολή αποπομπής, θα μπορούσε να ζητήσει αμέσως ασφαλιστικά μέτρα για την επαναφορά της μέχρι να ολοκληρωθεί η δικαστική διαδικασία. Δεν έχουν απαγγελθεί κατηγορίες εναντίον της, αν και αξιωματούχος του Υπουργείου Δικαιοσύνης υπαινίχθηκε την περασμένη εβδομάδα ενδεχόμενη έρευνα.
«Πρόκειται για καίριο πλήγμα στην ανεξαρτησία της Fed», δήλωσε ο Άαρον Κλάιν, ανώτερος συνεργάτης στο Brookings Institution. «Ο Τραμπ λέει ότι η Fed θα κάνει αυτό που εκείνος θέλει, είτε έτσι είτε αλλιώς».
Οι αγορές αντέδρασαν αρνητικά. Ο Δείκτης Δολαρίου του Bloomberg, οι αποδόσεις των 2ετών ομολόγων και τα futures του S&P 500 υποχώρησαν μετά την ανακοίνωση, ενώ οι αποδόσεις των 10ετών ομολόγων αυξήθηκαν.
Νομική βάση
Αν και ποτέ πρόεδρος δεν έχει απομακρύνει κυβερνήτη της Fed, έχει το δικαίωμα «για σοβαρή αιτία». Ο όρος αυτός περιλαμβάνει τρεις περιπτώσεις: αναποτελεσματικότητα, παραμέληση καθηκόντων και κακοδιαχείριση.
Ο Τραμπ είχε προηγουμένως καλέσει σε παραίτηση της Κουκ, μετά από καταγγελίες του Διευθυντή της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Στέγασης, Μπιλ Πουλτ, ότι ψευδώς δήλωσε πως δύο ακίνητα — ένα στο Μίσιγκαν και ένα στη Τζόρτζια — θα χρησιμοποιούνταν ως κύρια κατοικία της για να εξασφαλίσει καλύτερους όρους δανεισμού.
Ο Τραμπ έγραψε ότι ήταν «αδιανόητο» η Κουκ να μη γνώριζε τις απαιτήσεις σε δύο ξεχωριστές αιτήσεις εντός του ίδιου έτους. «Στην καλύτερη περίπτωση, η συμπεριφορά σας δείχνει χονδροειδή αμέλεια που θέτει υπό αμφισβήτηση την εμπειρία και την αξιοπιστία σας ως ρυθμιστή».
Η αντίληψη της ανεξαρτησίας της Fed αποτελεί θεμέλιο για τις αγορές των ΗΠΑ, και κάθε αλλαγή θα μπορούσε να επηρεάσει την πιστοληπτική ικανότητα της χώρας.
Η S&P Global Ratings είχε ήδη προειδοποιήσει ότι η αξιολόγηση των ΗΠΑ θα μπορούσε να τεθεί υπό πίεση αν οι πολιτικές εξελίξεις υπονομεύσουν τη δύναμη των θεσμών και την ανεξαρτησία της Fed.
Πολιτικές αντιδράσεις
Η ανακοίνωση προκάλεσε αντιδράσεις Δημοκρατικών. Η γερουσιαστής Ελίζαμπεθ Γουόρεν αμφισβήτησε τη νομιμότητα της κίνησης:
«Η παράνομη προσπάθεια να απολυθεί η Λίζα Κουκ είναι το τελευταίο παράδειγμα ενός απεγνωσμένου προέδρου που ψάχνει αποδιοπομπαίο τράγο», είπε. «Πρόκειται για αυταρχική αρπαγή εξουσίας που παραβιάζει κατάφωρα τον Νόμο της Fed και πρέπει να ανατραπεί στο δικαστήριο».
Ο Τραμπ και ο Λευκός Οίκος έχουν επιτεθεί συστηματικά στη Fed φέτος, υποστηρίζοντας ότι τα υψηλά επιτόκια αυξάνουν το κόστος χρηματοδότησης του κράτους και πλήττουν την αγορά ακινήτων.
Η υπόθεση αυτή όμως οδηγεί σε αχαρτογράφητα νερά. Το Ανώτατο Δικαστήριο είχε αφήσει να εννοηθεί ότι η Fed προστατεύεται από απολύσεις κατά βούληση, κάτι που ο Τραμπ έχει επιχειρήσει σε άλλες ανεξάρτητες υπηρεσίες.
Ο καθηγητής και ιστορικός της Fed, Πίτερ Κόντι-Μπράουν, είπε ότι η υπόθεση θα δοκιμάσει τα όρια της δικαστικής προστασίας. «Το νομικό τοπίο είναι ότι η Κουκ μπορεί να αντισταθεί και να πάει στα δικαστήρια, και τότε θα δούμε τι εννοεί το Ανώτατο Δικαστήριο όταν μιλά για προστασία ‘για αιτία’».
Η έρευνα του υπουργείου Δικαιοσύνης
Η ανακοίνωση Τραμπ ήρθε μετά την παραπομπή του Πουλτ στο Υπουργείο Δικαιοσύνης για πιθανή απάτη στεγαστικών δανείων. Το DOJ φέρεται να σχεδιάζει έρευνα.
Η ίδια η Κουκ είχε δηλώσει τον Αύγουστο ότι «δεν έχει πρόθεση να εκβιαστεί σε παραίτηση από ερωτήματα που τέθηκαν σε ένα tweet».
Ο Πουλτ ευχαρίστησε τον Τραμπ για την αποπομπή, γράφοντας: «Αν διαπράξεις στεγαστική απάτη στην Αμερική, θα σε κυνηγήσουμε, όποιος κι αν είσαι».
Η Κουκ είχε δεχθεί έντονη κριτική ήδη από τη διαδικασία επιβεβαίωσής της στη Γερουσία, όπου κατηγορήθηκε ότι παραποίησε το βιογραφικό της. Παρ’ όλα αυτά, επικυρώθηκε με ψήφο 50-50, με την Κάμαλα Χάρις να σπάει την ισοπαλία.
Το 2025 είχε εκφράσει ανησυχίες για τον πληθωρισμό και τους δασμούς, ενώ τον Αύγουστο χαρακτήρισε την έκθεση για την απασχόληση «ανησυχητική».
Η Fed έχει κρατήσει τα επιτόκια σταθερά, παρά την πίεση Τραμπ. Την Παρασκευή, όμως, ο Τζερόμ Πάουελ υπαινίχθηκε ότι μπορεί να υπάρξει μείωση τον Σεπτέμβριο λόγω αυξανόμενων κινδύνων για την αγορά εργασίας.
