Στην Κωνσταντινούπολη πραγματοποιείται σήμερα μια κρίσιμη τριμερής συνάντηση μεταξύ του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι και του επικεφαλής της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας της Λιβύης, Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπέιμπα. Η συνάντηση, η οποία επιβεβαιώθηκε από ιταλικές και τουρκικές πηγές, είχε ως βασικούς άξονες τη διαχείριση της παράτυπης μετανάστευσης, την ενεργειακή συνεργασία και την πολιτική σταθερότητα στη Λιβύη.
Η παρουσία της Μελόνι στην Τουρκία ήρθε μόλις τρεις μήνες μετά τη 4η Διακυβερνητική Σύνοδο Ιταλίας – Τουρκίας στη Ρώμη. Η επίσκεψή της εντάσσεται σε μια διπλωματική ακολουθία κινήσεων που περιλαμβάνει και την Τυνησία, προκειμένου να συγκροτήσει μια αποτελεσματικότερη «μεσογειακή πολιτική» με κεντρικό άξονα το μεταναστευτικό.
Η τριμερής της Κωνσταντινούπολης επιβεβαιώνει την ενεργή εμπλοκή Ιταλίας και Τουρκίας στη μεταλιβυκή εποχή και επανατοποθετεί τη Λιβύη ως πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τη στρατηγική σημασία της Ανατολικής Μεσογείου και φέρνει την Ελλάδα αντιμέτωπη με ένα πλέγμα πρωτοβουλιών που διαμορφώνονται ερήμην της. Η ελληνική πλευρά οφείλει να ενισχύσει τις διπλωματικές της πρωτοβουλίες στην ΕΕ και στη Μεσόγειο, προκειμένου να διασφαλίσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα και να συμβάλει ενεργά σε μια ευρύτερη στρατηγική σταθεροποίησης της περιοχής.
Ιταλοτουρκικά ερείσματα στη Λιβύη
Η Λιβύη υπήρξε διαχρονικά χώρος ισχυρής επιρροής τόσο της Ιταλίας όσο και της Τουρκίας. Πριν ακόμη από την πτώση του Καντάφι το 2011, η Ιταλία ήταν ο κύριος προορισμός για τις λιβυκές εξαγωγές και η Τουρκία ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της χώρας. Η πολιτική κατάρρευση της Λιβύης προσέφερε στις δύο χώρες τη δυνατότητα να αναπτύξουν γεωοικονομικά ερείσματα, τα οποία πλέον επιχειρούν να συντονίσουν.
Η Τουρκία, ενισχυμένη με τα τουρκολιβυκά μνημόνια του 2019 και την επεκτατική ρητορική της «Γαλάζιας Πατρίδας», επιδιώκει να εδραιώσει τον έλεγχό της επί των θαλάσσιων ζωνών της Ανατολικής Μεσογείου, φτάνοντας μέχρι τις ακτές της Λιβύης. Αντίστοιχα, η Ιταλία, μέσω του «Σχεδίου Ματέι» που παρουσίασε το 2023, επιδιώκει να διευρύνει την επιρροή της στην Αφρική με αφετηρία μια σταθερή και συνεργάσιμη Λιβύη – πρωτίστως για ενεργειακούς και μεταναστευτικούς λόγους.
Μετανάστευση, ενέργεια και επιβίωση καθεστώτων
Η Λιβύη παραμένει βασική χώρα αναχώρησης μεταναστών προς την Ιταλία και δευτερευόντως προς την Κρήτη. Μόνο το 2025, 32.690 άνθρωποι απέπλευσαν από τις λιβυκές ακτές, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 89,5% των συνολικών αφίξεων στην Ιταλία. Ο Ντμπέιμπα επιχειρεί να αξιοποιήσει αυτή τη συνάντηση για να ενισχύσει τη διεθνή νομιμοποίησή του, σε μια περίοδο που το μέλλον του απειλείται τόσο από ενδολιβυκές συγκρούσεις όσο και από τις επαφές των Τούρκων με την οικογένεια Χαφτάρ στα ανατολικά της χώρας.
Το πλαίσιο της συνάντησης κινήθηκε γύρω από την ενίσχυση της συνεργασίας στους τομείς του πετρελαίου και της ενέργειας –με την ιταλική Eni να διατηρεί ενεργό ρόλο εδώ και δεκαετίες– και στη χάραξη κοινής στρατηγικής για την ανάσχεση της μεταναστευτικής ροής. Ο Ερντογάν επιχειρεί να διατηρήσει ρόλο ρυθμιστή, ισορροπώντας μεταξύ Δύσης και Ανατολής εντός Λιβύης, με το βλέμμα στις παραθαλάσσιες υποδομές και στις στρατιωτικές βάσεις που ελέγχει ήδη η Τουρκία.
Επιπτώσεις για την Ελλάδα και τη ΝΑ Μεσόγειο
Η εν λόγω τριμερής συνιστά σοβαρή πρόκληση για την ελληνική εξωτερική πολιτική. Η Τουρκία, με πρόσχημα τη σταθεροποίηση της Λιβύης, προωθεί τις αξιώσεις της επί ελληνικών θαλασσίων ζωνών, επιχειρώντας να παρακάμψει την Αθήνα στον γεωπολιτικό σχεδιασμό της Ανατολικής Μεσογείου. Τα τουρκολιβυκά μνημόνια, τα οποία η ελληνική διπλωματία απορρίπτει ως άκυρα, παραμένουν στο τραπέζι, με την Άγκυρα να τα επεκτείνει μέσω διμερών και πολυμερών συντονισμών όπως η σημερινή σύνοδος.
Παράλληλα, η αύξηση των αφίξεων στην Κρήτη εντείνει την πίεση στις ελληνικές δομές και επαναφέρει στο προσκήνιο τις εντάσεις για την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη στη διαχείριση της μετανάστευσης. Ειδικά η Ελλάδα και η Ιταλία είχαν προειδοποιήσει πρόσφατα την ΕΕ για την αποσταθεροποιητική δυναμική που ενδέχεται να προκύψει από τη λιβυκή αστάθεια, ζητώντας ενιαία δράση – η οποία, ωστόσο, παραμένει ανεπαρκής.
