Σε ατμόσφαιρα δυσαρέσκειας και καχυποψίας κινούνται ήδη οι κύκλοι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, καθώς το Υπουργείο Εσωτερικών επεξεργάζεται νέο Κώδικα ΟΤΑ με εκτεταμένες θεσμικές παρεμβάσεις, που αναμένεται να κατατεθούν το φθινόπωρο στη Βουλή. Αν και πηγές της κυβέρνησης κάνουν λόγο για «εκσυγχρονισμό», πολλοί αιρετοί κάνουν λόγο για θεσμικό αιφνιδιασμό, απουσία ουσιαστικής διαβούλευσης και υπονόμευση της λαϊκής εντολής.
Ψηφίζουμε μία φορά, αλλά… δύο φορές
Κεντρικό στοιχείο των προωθούμενων αλλαγών είναι η κατάργηση του β’ γύρου στις αυτοδιοικητικές εκλογές και η εισαγωγή του συστήματος της «εναλλακτικής ψήφου», με το οποίο ο ψηφοφόρος θα μπορεί να υποδείξει έναν δεύτερο συνδυασμό προτίμησης, πέραν του κύριου.
Η διαδικασία προβλέπει ότι αν κανένας συνδυασμός δεν ξεπεράσει το 42%, ενεργοποιείται «δεύτερη φάση» καταμέτρησης, όπου οι δύο πρώτοι συνδυασμοί προσμετρούν και τις εναλλακτικές ψήφους από όσους ψήφισαν μη προκριθέντες.
Αιρετοί και νομικοί κύκλοι προειδοποιούν για εκλογική σύγχυση, κίνδυνο αλλοίωσης της εντολής και αποδυνάμωση της απευθείας εκλογής, που αποτελεί θεμέλιο της τοπικής δημοκρατίας.
Πρωτοφανής συγκέντρωση εξουσίας, αυστηροί περιορισμοί
Πέρα από το εκλογικό σκέλος, ο νέος Κώδικας περιλαμβάνει σειρά θεσμικών παρεμβάσεων, που, σύμφωνα με αυτοδιοικητικούς, επανασχεδιάζουν τους δήμους «από τα πάνω», χωρίς συμμετοχή των ίδιων των ΟΤΑ.
Μεταξύ άλλων προβλέπονται:
- Ηλεκτρονικά τοπικά δημοψηφίσματα
- Υποχρεωτική δημόσια διαβούλευση πριν κάθε κανονιστική πράξη
- Νέο τέλος Τοπικής Ανάπτυξης, που αντικαθιστά ΤΑΠ και δημοτικό φόρο
- Επαναφορά του προληπτικού ελέγχου του Ελεγκτικού Συνεδρίου
- Εκλογή ορισμένων συμβούλων χωρίς σταυρό
- Κατάργηση αποσπάσεων αιρετών υπαλλήλων
Η κυβέρνηση παρουσιάζει τις ρυθμίσεις ως εργαλεία διαφάνειας και ευελιξίας, ωστόσο πολλές αυτοδιοικητικές αρχές μιλούν για συγκεντρωτισμό και φίμωση της τοπικής φωνής, αλλά και για υπερφόρτωση των διοικητικών υπηρεσιών χωρίς αντίστοιχη στήριξη.
Ηλεκτρονική ψήφος, αλλά με τι εγγυήσεις;
Μετά την επιστολική ψήφο στις ευρωεκλογές, το ΥΠΕΣ εξετάζει και την εισαγωγή ηλεκτρονικής ψήφου στις αυτοδιοικητικές αναμετρήσεις.
Αν και το μέτρο μπορεί να φαντάζει καινοτόμο, ήδη υπάρχουν αντιδράσεις ως προς την ασφάλεια, τη διαφάνεια και την ενδεχόμενη αποξένωση ψηφοφόρων, ειδικά σε αγροτικές και νησιωτικές περιοχές.
Από τα γραφεία του υπουργείου… στις τοπικές κοινωνίες
Αντιδράσεις προκαλεί και το γεγονός ότι οι αλλαγές προετοιμάζονται χωρίς θεσμική διαβούλευση με την ΚΕΔΕ, την ΕΝΠΕ ή άλλα όργανα εκπροσώπησης των ΟΤΑ.
Αιρετοί και περιφερειάρχες καταγγέλλουν ότι καλούνται «να εφαρμόσουν μέτρα για τα οποία δεν ρωτήθηκαν ποτέ», κάνοντας λόγο για υποβάθμιση της πολιτικής ισοτιμίας μεταξύ κεντρικής και τοπικής εξουσίας.
Εκσυγχρονισμός ή δημοκρατικό κενό;
Το ΥΠΕΣ επιμένει ότι οι μεταρρυθμίσεις στοχεύουν στην αποτελεσματικότητα και στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών.
Ωστόσο, το κλίμα που διαμορφώνεται στους δήμους και τις περιφέρειες είναι βαθιά ανήσυχο, καθώς η ουσία πολλών μέτρων παραπέμπει σε κεντρικά σχεδιασμένο επανακαθορισμό του ρόλου της Αυτοδιοίκησης, χωρίς την Αυτοδιοίκηση.
Το ερώτημα παραμένει: Πρόκειται για θεσμική αναβάθμιση ή για δημοκρατικό έλλειμμα υπό αναδιαμόρφωση;
