Συζήτηση που υπό συνθήκες θα μπορούσε να δημιουργήσει το υπόβαθρο για τη διαμόρφωση εδάφους πολιτικών συγκλίσεων επιχειρεί να ανοίξει με άρθρο του ο Αλέξης Παπαχελάς, διαμηνύοντας τόσο στην πολιτική όσο και στην επιχειρηματική ελίτ την αναγκαιότητα αξιολόγησης της εμπειρίας χωρίς εξάρσεις και κορώνες.
Δέκα χρόνια μετά το καλοκαίρι του 2015, ο Αλέξης Παπαχελάς στην Καθημερινή επιλέγει να παρέμβει με έναν νηφάλιο και κριτικό τόνο, απορρίπτοντας τον εορταστικό διχασμό και καλώντας σε μια ειλικρινή αποτίμηση της κρίσης χρέους.
Το άρθρο του, με τίτλο «Όχι σε φιέστες τοξικότητας», δεν κατονομάζει πρόσωπα, αλλά η ρητορική και οι αναφορές του υποδεικνύουν με σαφήνεια το φάσμα των ευθυνών και τις αντίστοιχες πολιτικές και επιχειρηματικές ταυτότητες.
Ο ίδιος αποφεύγει να βάλει ονόματα και επικεντρώνεται στην ανάγκη για μια ώριμη, ψύχραιμη και αυτοκριτική αποτίμηση της ελληνικής κρίσης χρέους και ιδίως των γεγονότων του 2015. Ο Παπαχελάς απορρίπτει τόσο τη διχαστική, τοξική προσέγγιση των πολιτικών συζητήσεων, όσο και την εθνική τάση για αποφυγή της αυτογνωσίας, θέτοντας ως ζητούμενο έναν ειλικρινή δημόσιο διάλογο.
Σε αυτό του άρθρο, ο Αλέξης Παπαχελάς επιλέγει διαφορετική ρητορική προσέγγιση, διαχέοντας το μήνυμα στα δύο τρίτα του άρθρου και όχι στο τελευταίο τρίτο όπως συνηθίζει. Η κατακλείδα του έχει -όπως πάντα- ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς αναφέρεται στον κίνδυνο επανάληψης των “ίδιων λαθών”, σε μια περίοδο που οι θετικές εκθέσεις για την ελληνική οικονομία πλεονάζουν, ενώ οι φωνές που κρούουν καμπανάκια και υψώνουν τόνους ανησυχίας μετά βίας ακούγονται.
Ο Παπαχελάς διατηρεί τον θεσμικό του ρόλο ως ιστορικός της κρίσης, αλλά κινείται εμφανώς προς μια μετα-πολιτική γραφή, λιγότερο δημοσιογραφική και περισσότερο επιτελική, κάτι που ενδεχομένως αντανακλά και μια γενικότερη μετατόπιση της Καθημερινής σε επίπεδο αρθρογραφίας γνώμης.
Η δημοσίευση του άρθρου πραγματοποιείται σε μια περίοδο όπου:
- Η πολιτική σκηνή της Ελλάδας παρουσιάζει έντονη ρευστότητα και κατακερματισμό.
- Η επέτειος των δέκα ετών από την κρίση του 2015 προσφέρει μια ευκαιρία για αναστοχασμό και αποτίμηση.
- Ο Παπαχελάς προτρέπει σε μια ψύχραιμη και σοβαρή συζήτηση για το παρελθόν, αποφεύγοντας τον διχαστικό λόγο.
Η συζήτηση ξεκινά επί Μητσοτάκη
Η τοποθέτηση Παπαχελά δεν είναι χρονικά ουδέτερη ούτε πολιτικά άσχετη με τη σημερινή κυβέρνηση. Αντιθέτως, εντάσσεται σε μια διακριτική αλλά σταθερή παράδοση κριτικής που ο ίδιος έχει ασκήσει στον Κυριάκο Μητσοτάκη – τόσο για τον πολιτικό πραγματισμό που υποκαθιστά τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις, όσο και για την αποφυγή συλλογικής αυτοκριτικής.
Με το άρθρο του, ο Παπαχελάς επιχειρεί να ανοίξει τη συζήτηση ακριβώς επί της διακυβέρνησης Μητσοτάκη: όχι για να την αποδομήσει, αλλά για να την υποχρεώσει να μετρηθεί απέναντι στον καθρέφτη της ιστορικής συνέχειας. Πρόκειται για έμμεση αλλά ηχηρή υπενθύμιση ότι η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να επαναλάβει το παρελθόν της κρύβοντάς το κάτω από το χαλί – ούτε με «ηρωικές» επετείους, ούτε με «τοξικές φιέστες».
Τόνος – Υφολογική ανάλυση
- Στοχαστικός: γίνεται αναδρομή και αποτίμηση με βάθος και αποστασιοποίηση.
- Επικριτικός αλλά όχι καταγγελτικός: ασκεί κριτική χωρίς να στοχοποιεί πρόσωπα ή κόμματα με οξύτητα.
- Προειδοποιητικός: εκφράζει φόβο για τον κίνδυνο επανάληψης των ίδιων λαθών.
- Συναινετικός: προκρίνει την ανάγκη για αυτοκριτική και κοινή μνήμη, όχι για νέα διχόνοια.
Πού βρίσκεται το κύριο μήνυμα – Εντοπισμός πυρήνα
Το κεντρικό μήνυμα διατυπώνεται ξεκάθαρα στα δύο τελευταία τρίτα του κειμένου, όταν ο συγγραφέας μεταβαίνει από τη διαπίστωση του προβλήματος στον ορισμό του καθήκοντος για πολιτικούς και κοινωνία.
Φράσεις που αναδεικνύουν το μήνυμα:
- «Η συζήτηση πρέπει να γίνει, χωρίς ταμπού και κανιβαλισμούς, με ψυχραιμία και νηφαλιότητα»
- «Οι πρωταγωνιστές έχουν την υποχρέωση και την ευθύνη να καταθέσουν τις μαρτυρίες, αλλά και τα συμπεράσματά τους»
- «Το κακό όμως είναι ότι αυτή τη συζήτηση δεν την κάναμε ούτε για το πώς χρεοκοπήσαμε ούτε για το αν μπορούσαμε να αποφύγουμε τα μνημόνια»
- «Οχυρώθηκαν πίσω από εύπεπτα αφηγήματα και απέφυγαν την αυτοκριτική»
- «Οι επέτειοι… έχουν νόημα όταν στέκεσαι απέναντι στον καθρέφτη… Αλλιώς μετατρέπονται σε άσκοπα πανηγύρια ή φιέστες τοξικότητας»
Πίσω από τις γραμμές
Πολιτικό προσωπικό
- Κώστας Καραμανλής (2004–2009): πελατειακή νοοτροπία και επίπλαστη ευμάρεια.
- Γιώργος Παπανδρέου (2009–2011): έλλειψη προετοιμασίας, πρώτο μνημόνιο.
- Αντώνης Σαμαράς (2012–2015): απέφυγε την αυτοκριτική, οχυρώθηκε πίσω από αφηγήματα.
- Αλέξης Τσίπρας – Γιάνης Βαρουφάκης (2015): «ακριβό φροντιστήριο» – Grexit, capital controls, αυταπάτες.
Επιχειρηματική ελίτ
- «Το κράτος διοικήθηκε σαν λάφυρο» – στοχεύει σε εργολάβους, κρατικοδίαιτους.
- «Ρηχή ευμάρεια» – συνένοχη επιχειρηματικότητα στη φούσκα.
- Τραπεζικό σύστημα – σιωπηλή χρεοκοπία.
Σε πολιτική αποσύνθεση
Οι πολιτικές εξελίξεις το 2025 χαρακτηρίζονται από:
-
Κατακερματισμό του πολιτικού τοπίου: Η παραδοσιακή διπολική διάταξη έχει υποχωρήσει, με την εμφάνιση νέων κομμάτων και την ενίσχυση μικρότερων πολιτικών σχηματισμών.
-
Αναζήτηση νέων πολιτικών εκφράσεων: Οι πολίτες, απογοητευμένοι από τις παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις, στρέφονται προς εναλλακτικές επιλογές, αναζητώντας νέες φωνές που να εκφράζουν τις ανησυχίες και τις προσδοκίες τους.
-
Διεύρυνση της πολιτικής ατζέντας: Θέματα όπως η ακρίβεια, η διαφθορά, η διαχείριση των δημόσιων υπηρεσιών και η εξωτερική πολιτική βρίσκονται στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου, επηρεάζοντας τις πολιτικές ισορροπίες.
Τι δείχνουν οι δημοσκοπήσεις
-
Νέα Δημοκρατία (ΝΔ): Διατηρεί την πρωτοκαθεδρία με ποσοστά γύρω στο 30%, σύμφωνα με δημοσκοπήσεις της GPO και της Interview.
-
Πλεύση Ελευθερίας: Καταγράφει σημαντική άνοδο, ιδιαίτερα μεταξύ των νεότερων ηλικιακών ομάδων, φτάνοντας σε ποσοστά έως και 13,4%.
-
ΠΑΣΟΚ: Εμφανίζει σταθερή δυναμική, με ποσοστά που κυμαίνονται μεταξύ 11% και 14%.
-
ΣΥΡΙΖΑ: Βρίσκεται σε πτωτική πορεία, με ποσοστά που κυμαίνονται από 5,3% έως 9%, σύμφωνα με διάφορες δημοσκοπήσεις.
-
Άλλα κόμματα: Κόμματα όπως η Ελληνική Λύση, το ΚΚΕ, η Φωνή Λογικής και το ΜέΡΑ25 διατηρούν παρουσία, με ποσοστά που κυμαίνονται μεταξύ 2% και 10%.
Συμπεράσματα
Το άρθρο του Παπαχελά εντάσσεται σε ένα πλαίσιο όπου η πολιτική αβεβαιότητα και η αναζήτηση νέων πολιτικών εκφράσεων είναι έντονες. Η παρέμβασή του λειτουργεί ως κάλεσμα για εθνική αυτογνωσία και υπεύθυνο διάλογο, αποφεύγοντας τον διχαστικό λόγο και την τοξικότητα που συχνά χαρακτηρίζουν τον δημόσιο διάλογο. Σε μια περίοδο όπου οι πολίτες αναζητούν νέες πολιτικές λύσεις και εκφράσεις, η ανάγκη για σοβαρότητα, αυτοκριτική και ειλικρινή αποτίμηση του παρελθόντος καθίσταται επιτακτική.
Το άρθρο του Αλέξη Παπαχελά
«Οχι» σε φιέστες τοξικότητας
Είναι δύσκολο κανείς να το πιστέψει, όμως έχουν περάσει σχεδόν δέκα χρόνια από εκείνο το περιπετειώδες καλοκαίρι του 2015. Δύσκολο, γιατί οι μνήμες από όσα αντιμετώπισε η χώρα, αλλά και όλοι μας, είναι σχετικά νωπές. Εχουμε, όμως, ανάγκη να κάνουμε μια πολύ ψύχραιμη και σοβαρή συζήτηση για το τι συνέβη, αλλά και τι προηγήθηκε.
Με δεδομένο το επίπεδο της πολιτικής αντιπαράθεσης, καθώς και την ασύλληπτη τοξικότητα στον δημόσιο διάλογο, το πιθανότερο είναι να έχουμε μια κλασική νεοελληνική συζήτηση, από την οποία δεν θα βγαίνει κάποιο συμπέρασμα. Ο ένας θα κατηγορεί τον άλλο ότι χρεοκόπησε τη χώρα ή ότι μας κόστισε Χ δισεκατομμύρια ευρώ.
Η συζήτηση πρέπει να γίνει, χωρίς ταμπού και κανιβαλισμούς, με ψυχραιμία και νηφαλιότητα. Οι πρωταγωνιστές έχουν την υποχρέωση και την ευθύνη να καταθέσουν τις μαρτυρίες, αλλά και τα συμπεράσματά τους. Η ευθύνη ανήκει τόσο στους Ελληνες όσο και στους ξένους πρωταγωνιστές της κρίσης. Μας το χρωστάνε να μας εξηγήσουν τι έμαθαν εκείνοι και ποια λάθη έκαναν. Η εμπειρία του 2015 ήταν άλλωστε ένα ακριβό φροντιστήριο για όλους μας, καθώς προσγείωσε ένα πολύ μεγάλο κομμάτι του ελληνικού λαού στην πραγματικότητα. Γιατί μην ξεχνάμε ότι η πίεση της οικονομικής κρίσης σε συνδυασμό με τον ακραίο λαϊκισμό της εποχής οδήγησε πολλούς συμπολίτες μας να πιστεύουν ότι υπήρχαν κάποιες εναλλακτικές απαντήσεις στα αδιέξοδά μας, που περνούσαν μέσα από την έξοδο από το ευρώ ή άλλες ανέφικτες «λύσεις».
Οι πρωταγωνιστές του καλοκαιριού του 2015, αλλά και της κρίσης που προηγήθηκε, έχουν την υποχρέωση να καταθέσουν με αυτοκριτικό πνεύμα τις μαρτυρίες αλλά και τα συμπεράσματά τους.
Το κακό όμως είναι ότι αυτή τη συζήτηση δεν την κάναμε ούτε για το πώς χρεοκοπήσαμε ούτε για το αν μπορούσαμε να αποφύγουμε τα μνημόνια. Διότι πριν από την περιπέτεια του 2015 είχε προηγηθεί μια μεγάλη, διακομματική, αποτυχία του πολιτικού και επιχειρηματικού κατεστημένου της χώρας.
Το οποίο κυβέρνησε, διοίκησε σαν λάφυρο το κράτος, μοίρασε δημόσιο χρήμα και έφτιαξε μια επίπλαστη, ρηχή ευμάρεια με τρόπο που μας έριξε στα βράχια. Θυμώσαμε με όλα αυτά, αλλά μετά τα ξεχάσαμε και καταλήξαμε στο εύκολο συμπέρασμα ότι τα μνημόνια και μόνον έφταιγαν για την κρίση. Οι τότε πρωταγωνιστές οχυρώθηκαν πίσω από εύπεπτα αφηγήματα και απέφυγαν την αυτοκριτική. Μας κόστισε εκείνη η συλλογική «άρνηση» και ελπίζω ότι δεν θα μας κοστίσει και στο μέλλον, γιατί είναι πολύ εύκολο να κάνεις πάλι τα ίδια λάθη αν δεν τα έχεις καταλάβει ή αν τα κρύβεις κάτω από το χαλί.
Οι επέτειοι, όταν δεν αφορούν αμιγώς ηρωικά γεγονότα, έχουν νόημα όταν στέκεσαι απέναντι στον καθρέφτη και κοιτάς το παρελθόν με κριτικό μάτι και ψυχραιμία. Αλλιώς μετατρέπονται σε άσκοπα πανηγύρια ή φιέστες τοξικότητας.
