Σαφή προειδοποίηση στις χώρες-μέλη της ΕΕ για ενδεχόμενες υποβαθμίσεις αν αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες στο 3% του ΑΕΠ, απευθύνει ο οίκος αξιολόγησης Scope Ratings, υποστηρίζοντας ότι ακόμη κι αν ενεργοποιηθεί η ρήτρα διαφυγής για το έλλειμμα, η δημοσιονομική εικόνα θα επιδεινωθεί αισθητα.
Η επίτευξη του προτεινόμενου στόχου του ΝΑΤΟ για αμυντικές δαπάνες ύψους 3% του ΑΕΠ θα αυξήσει τα εθνικά δημοσιονομικά ελλείμματα και το χρέος στην ΕΕ, αποδυναμώνοντας παράλληλα τα κυρίαρχα πιστωτικά προφίλ, εκτός εάν τα κράτη μέλη περικόψουν άλλες δαπάνες, αυξήσουν τους φόρους ή συμφωνήσουν σε κοινή χρηματοδότηση της άμυνας.
Σε ανάλογα συμπεράσματα καταλήγει και ανάλυση της ING, ενώ την αντίθεσή του στην ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής από το έλλειμμα για τις αμυντικές δαπάνες έχει εκφράσει και ο πρόεδρος του Eurogroup.
Τα κράτη μέλη της ΕΕ που ανήκουν στο ΝΑΤΟ θα πρέπει να διαθέσουν, κατά μέσο όρο, ένα επιπλέον 0,8% του ΑΕΠ ετησίως για να επιτύχουν την αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 3% του ΑΕΠ από τον τρέχοντα στόχο του ΝΑΤΟ που είναι 2%. Ωστόσο, ο δημοσιονομικός αντίκτυπος σε σχέση με τα έσοδα ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των χωρών.
Η Ισπανία που η Scope αξιολογεί σε Α με σταθερές προοπτικές αντιμετωπίζει τον μεγαλύτερο δημοσιονομικό αντίκτυπο, περίπου 8,8% των εσόδων της κεντρικής κυβέρνησης, ακολουθούμενη από τη Γερμανία (AAA/Σταθερό) και το Βέλγιο (AA-/Αρνητικό), και οι δύο κοντά στο 7%. Η θέση της Ισπανίας και του Βελγίου αντανακλά τον σχετικά μικρό στρατιωτικό προϋπολογισμό τους, που κυμαίνεται γύρω στο 1,3% του ΑΕΠ.
Ωστόσο, μόλις εξαντληθεί το ειδικό ταμείο αμυντικών δαπανών της Γερμανίας ύψους 100 δισ. ευρώ μέχρι το τέλος του 2026, το δημοσιονομικό της κενό θα είναι το μεγαλύτερο μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, περίπου 13,8% των εσόδων της κεντρικής κυβέρνησης. Αυτό συγκρίνεται με τον δημοσιονομικό αντίκτυπο της Ιταλίας και της Γαλλίας που είναι περίπου 5%8.
Σε απόλυτους αριθμούς, το έλλειμμα αμυντικών δαπανών της Γερμανίας θα είναι επίσης το μεγαλύτερο, ανερχόμενο σε περίπου 40,6 δισ. δολάρια το 2025 και 2026, αλλά σχεδόν 83 δισ. δολάρια από το 2027, περισσότερο από το διπλάσιο της Ιταλίας (35 δισ. δολάρια), της Γαλλίας (29 δισ. δολάρια) και της Ισπανίας (28,5 δισ. δολάρια)9.
Η επίτευξη του στόχου του 3% θα απαιτούσε περισσότερο από το ένα τέταρτο του προϋπολογισμού της Γερμανίας να διατεθεί στην άμυνα. Η ουσιαστική μείωση των δαπανών αλλού ή η αύξηση των φόρων φαίνεται εξαιρετικά απίθανη. Η εισερχόμενη κυβέρνηση ενδέχεται επομένως να πρέπει να βασιστεί σε ανανεωμένα ειδικά ταμεία, η έγκριση των οποίων θα απαιτούσε πλειοψηφία δύο τρίτων στο κοινοβούλιο7.
Δημοσιονομική επιδείνωση… ακόμη και με ρήτρα διαφυγής
Η Γερμανία, ωστόσο, είναι μεταξύ των λίγων κρατών μελών που είναι δημοσιονομικά ικανά να απορροφήσουν το αναμενόμενο σοκ των αμυντικών δαπανών, μαζί με κυρίαρχα κράτη που ήδη πληρούν τον προσαρμοσμένο στόχο (Ελλάδα, Πολωνία και Βαλτικές χώρες) ή/και χώρες με δημοσιονομικό χώρο όπως η Πορτογαλία και τα κράτη μέλη με αξιολόγηση AAA5.
Αντίθετα, η κάλυψη υψηλότερων αμυντικών δαπανών πιθανότατα θα οδηγήσει σε διαδικασίες υπερβολικού ελλείμματος (EDP) της ΕΕ για αρκετές χώρες που ήδη αδυνατούν να μειώσουν τα δημοσιονομικά τους ελλείμματα κάτω από το 3% τα επόμενα χρόνια6.
Το πρόσθετο δημοσιονομικό βάρος θα αυξήσει σημαντικά το εμπόδιο για εξυγίανση για αρκετές χώρες που βρίσκονται ήδη υπό EDP, συμπεριλαμβανομένων της Γαλλίας (AA-/Σταθερή), του Βελγίου και της Ιταλίας (BBB+/Σταθερή). Η δημοσιονομική προσπάθεια, εάν εφαρμοστεί, θα αυξήσει επίσης την πιθανότητα άλλες χώρες να υπαχθούν σε EDP, όπως η Σλοβενία (A/Σταθερή) και η Ισπανία.
Η παροχή μεγαλύτερης ευελιξίας στους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ θα μείωνε την πιθανότητα EDP και ενδεχομένως θα μετρίαζε το στίγμα μεταξύ ορισμένων συμμετεχόντων στην αγορά8.
Ωστόσο, από την άποψη της πιστοληπτικής αξιολόγησης, οποιαδήποτε εκτίμηση υπερβαίνει τη συμμόρφωση με τους δημοσιονομικούς κανόνες. Εστιάζουμε στη ευρύτερη δημοσιονομική στάση της χώρας, και επομένως στα δημοσιονομικά ισοζύγια, τη βιωσιμότητα των πληρωμών τόκων και τις μεσοπρόθεσμες τροχιές του χρέους.
Οι υψηλότερες αμυντικές δαπάνες θα οδηγήσουν σε υψηλότερο δανεισμό και επιδείνωση των τροχιών χρέους προς ΑΕΠ στις περισσότερες χώρες της ΕΕ, και επομένως σε ασθενέστερα κυρίαρχα πιστωτικά προφίλ, εκτός εάν οι κυβερνήσεις μειώσουν τις δαπάνες αλλού ή αυξήσουν τα έσοδα.
Χρηματοδότηση άμυνας και ασφάλειας σε επίπεδο ΕΕ
Δεδομένου του περιορισμένου δημοσιονομικού χώρου μεταξύ αρκετών κρατών μελών της ΕΕ, και της πρόκλησης της Γερμανίας να αντιμετωπίσει μακράν τον μεγαλύτερο δημοσιονομικό αντίκτυπο στην επίτευξη ενός αναθεωρημένου στόχου αμυντικών δαπανών από το 2027, η χρηματοδότηση της ασφάλειας, της άμυνας και της ανοικοδόμησης της Ουκρανίας θα μπορούσε να μετατοπιστεί όλο και περισσότερο σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αυτό πιθανότατα θα περιλαμβάνει είτε την ΕΕ ή/και άλλους υπερεθνικούς οργανισμούς με αξιολόγηση AAA όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ).
Η συγκέντρωση της χρηματοδότησης της ασφάλειας και της άμυνας της ΕΕ θα μπορούσε να παρέχει πιο βιώσιμη και συντονισμένη χρηματοδότηση μεταξύ των κρατών μελών, δημιουργώντας παράλληλα οικονομίες κλίμακας στις προμήθειες άμυνας και ασφάλειας. Μια τέτοια κίνηση θα σηματοδοτούσε ένα σημαντικό πολιτικό βήμα προς βαθύτερη ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Επιπλέον, ανάλογα με τον σχεδιασμό του χρηματοδοτικού μέσου, θα μπορούσε επίσης να συμβάλει σε μια μόνιμη αύξηση της προσφοράς ευρωπαϊκών ασφαλών περιουσιακών στοιχείων, ενισχύοντας τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα σε όλη την περιοχή.
Καθώς οι ΗΠΑ επανεξετάζουν τον ρόλο τους στη στρατιωτική συμμαχία, η ανοδική πίεση στις αμυντικές δαπάνες στην Ευρώπη είναι ένας από τους τέσσερις κύριους κινδύνους για τις προοπτικές της κυρίαρχης πιστοληπτικής ικανότητας της περιοχής, εκτός εάν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις βρουν κοινό έδαφος και προβούν σε τολμηρές μεταρρυθμίσεις.
