Αβεβαιότητες και κινδύνους σε νομικό και θεσμικό πλαίσιο για τη δράση των κεντρικών τραπεζών επί το μείζονος θέματος της κλιματικής αλλαγής εντοπίζει ανάλυση του ΔΝΤ, ζητώντας από τους ιθύνοντες να αυτοπεριοριστούν και να μην υπερβούν τα όρια της εντολής τους, τα οποία όμως είναι θολά…
Η παρέμβαση του ΔΝΤ έρχεται να αναδείξει σειρά νομικών, θεσμικών και πολιτικών κινδύνων που μπορεί να δημιουργήσει η υπέρμετρη εμπλοκή των κεντρικών τραπεζών στη διαμόρφωση, κινητροδότηση και χρηματοδότηση κλιματικών πολιτικών.
Μάλιστα, επισημαίνει ότι αν και το πλαίσιο λειτουργίας των κεντρικών τραπεζών τους δίνει μεγάλη αυτονομία, εν τούτοις ο κίνδυνος έγκειται στην υπέρβαση των ορίων της εντολής τους και η εμπλοκή τους σε πολιτικά “χωράφια”, κάτι που εκτός από τις νομικές προκλήσεις που θα έθετε θα μπορούσε να υπονομεύσει την αξιοπιστία τους.
Με δεδομένο ότι η ελληνική Κεντρική Τράπεζα είναι από τις πρώτες -αν όχι η πρώτη- με ξεκάθαρη τοποθέτηση και πλαίσιο κλιματικής πολιτικής, η έκθεση του ΔΝΤ θα μπορούσε να αποτελέσει πρόκληση στη διαμόρφωση πολιτικής, υπό την προϋπόθεση ότι η ερμηνεία αυτή θα υιοθετηθεί και από άλλους θεσμικούς φορείς όπως η BIS. Πάντως, στην Τράπεζα της Ελλάδος φαίνεται έχουν λάβει τις πρόνοιές τους και γι’ αυτό, καθώς δεν είναι τυχαίο ότι ο Γιάννης Στουρνάρας βασίζει την προσέγγισή του στο θέμα όχι στον καθαρά κλιματικό αντίκτυπο, αλλά στο απορρέον γεωοικονομικό ρίσκο για τις τράπεζες.
Η έκθεση του ΔΝΤ
Η έκθεση εργασίας του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) με τίτλο “Κεντρικές Τράπεζες και Κλιματική Αλλαγή: Βασικά Νομικά Ζητήματα” (WP/24/192) παρέχει μια αναλυτική επισκόπηση του πώς οι κεντρικές τράπεζες πρέπει να διαχειρίζονται την κλιματική αλλαγή χωρίς να υπερβαίνουν τις νομικές τους αρμοδιότητες. Η παρούσα έκθεση συνοψίζει τα βασικά σημεία της θέσης του ΔΝΤ σχετικά με τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι κεντρικές τράπεζες εάν υπερβούν το ρόλο τους στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Ο Ρόλος των Κεντρικών Τραπεζών στην Κλιματική Αλλαγή
Οι κεντρικές τράπεζες καλούνται ολοένα και περισσότερο να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής λόγω των χρηματοπιστωτικών κινδύνων που αυτή προκαλεί, όπως οι φυσικοί κίνδυνοι (π.χ. καταστροφές που σχετίζονται με το κλίμα) και οι μεταβατικοί κίνδυνοι (π.χ. οικονομικές συνέπειες από τη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα). Αυτοί οι κίνδυνοι μπορούν να διαταράξουν την τιμή και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, που αποτελούν κεντρικούς στόχους των περισσότερων κεντρικών τραπεζών.
Παρά το γεγονός ότι οι κεντρικές τράπεζες είναι σε θέση να παρακολουθούν και να διαχειρίζονται τους οικονομικούς κινδύνους που σχετίζονται με το κλίμα, το ΔΝΤ τονίζει ότι οι κυβερνήσεις θα πρέπει να αναλάβουν πρωταρχικά τις πολιτικές για το κλίμα, καθώς αυτές διαθέτουν τα δημοσιονομικά και νομικά μέσα για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων(IMF).
Κίνδυνοι από την Υπέρβαση του Ρόλου
Το ΔΝΤ υπογραμμίζει τρεις βασικούς κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι κεντρικές τράπεζες όταν υπερβαίνουν το ρόλο τους στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής:
- Νομικοί Κίνδυνοι: Οι κεντρικές τράπεζες λειτουργούν εντός συγκεκριμένων νομικών πλαισίων που ορίζουν τις λειτουργίες και τις αρμοδιότητές τους. Η ανάληψη δράσης για το κλίμα χωρίς σαφές νομικό υπόβαθρο μπορεί να τις εκθέσει σε νομικές διώξεις, όπως φάνηκε στην υπόθεση ClientEarth v. Banque Nationale de Belgique.
- Κίνδυνοι για τη Φήμη: Η φήμη των κεντρικών τραπεζών εξαρτάται από την ικανότητά τους να παραμένουν ουδέτερες και επικεντρωμένες στους βασικούς στόχους τους, όπως η διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής και τιμολογιακής σταθερότητας. Όταν αναλαμβάνουν ευθύνες εκτός του παραδοσιακού τους ρόλου, μπορεί να θεωρηθούν ότι υπερβαίνουν την εξουσία τους, υπονομεύοντας την εμπιστοσύνη που απολαμβάνουν(IMF).
- Πολιτικοί Κίνδυνοι: Οι κεντρικές τράπεζες είναι ανεξάρτητα πολιτικά ιδρύματα, αλλά η πολιτική για το κλίμα είναι από τη φύση της πολιτική. Η ανάληψη υπερβολικής ευθύνης για ζητήματα που σχετίζονται με το κλίμα μπορεί να τις εμπλέξει σε πολιτικές διαμάχες και να θέσει σε κίνδυνο την ανεξαρτησία τους(IMF).
Λόγοι της Προσοχής του ΔΝΤ
Το ΔΝΤ κάνει αυτές τις επισημάνσεις διότι είναι κρίσιμο οι κεντρικές τράπεζες να διατηρούν αυτονομία, νομική βεβαιότητα και αξιοπιστία. Οι κεντρικές τράπεζες δεν είναι σχεδιασμένες να είναι οι βασικοί κινητήριοι μοχλοί της πολιτικής για το κλίμα, η οποία απαιτεί ευρεία κοινωνική στήριξη και σημαντικά δημοσιονομικά μέτρα. Η υπέρβαση των αρμοδιοτήτων τους χωρίς σαφή νομική εντολή μπορεί να υπονομεύσει την προσεκτική ισορροπία των ευθυνών μεταξύ νομισματικών και δημοσιονομικών αρχών(IMF).
Παρόλο που οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να διαδραματίσουν υποστηρικτικό ρόλο, όπως η ενσωμάτωση κινδύνων που σχετίζονται με το κλίμα στις αξιολογήσεις χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, αυτές οι δράσεις πρέπει να ευθυγραμμίζονται με τους κύριους στόχους τους. Οι κεντρικές τράπεζες πρέπει να επικεντρωθούν στη διασφάλιση της σταθερότητας τιμών και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, ενσωματώνοντας τους κινδύνους που σχετίζονται με το κλίμα μόνο όταν επηρεάζουν άμεσα αυτούς τους τομείς (IMF)(IMF).
Συμπέρασμα
Η έκθεση του ΔΝΤ υπογραμμίζει ότι οι κεντρικές τράπεζες πρέπει να είναι προσεκτικές όταν ασχολούνται με την κλιματική αλλαγή, διασφαλίζοντας ότι οι ενέργειές τους παραμένουν εντός των νομικών πλαισίων τους. Η υπέρβαση των αρμοδιοτήτων τους μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικούς κινδύνους, όπως νομικές προκλήσεις, απώλεια αξιοπιστίας και πολιτικές συγκρούσεις. Οι κεντρικές τράπεζες θα πρέπει να επικεντρωθούν στην ενσωμάτωση των κινδύνων που σχετίζονται με το κλίμα στους βασικούς τους στόχους, όπως η σταθερότητα των τιμών και η χρηματοπιστωτική σταθερότητα, αφήνοντας τις ευρύτερες πολιτικές για το κλίμα στις κυβερνήσεις(IMF)(IMF).
Με αυτή την ισορροπημένη προσέγγιση, οι κεντρικές τράπεζες διατηρούν την αυτονομία και την αξιοπιστία τους, διασφαλίζοντας ότι συνεχίζουν να εκπληρώνουν τους κύριους στόχους τους με επιτυχία απέναντι σε προκλήσεις όπως η κλιματική αλλαγή.
