Μπροστά σε δευτερογενή επισιτιστική κρίση βρίσκεται η Ευρώπη, καθώς η έλλειψη λιπασμάτων εμφανίζει σαφή δυναμική επιδείνωσης, η παρατεταμένη διάρκεια έχει ήδη απογειώσει τις τιμές και οι συνθήκες οδηγούν τους αγρότες σε αποφάσεις που θα περιορίσουν την προσφορά προϊόντων τόσο από καλλιέργειες όσο και κρέατος και γάλακτος.
Οι Ευρωπαίοι αγρότες επιχειρούν αυτόνομα και περιορισμένη κρατική -και ανύπαρκτη κοινοτική- στήριξη να διαχειριστούν την κρίση, η οποία αρχικά ξεκίνησε ως εφοδιαστική, λόγω του covid, εξελίχθηκε σε πληθωριστική, κατέστη γεωοιικονομική και τώρα είναι συνολική. Οι εξελίξεις αναπόφευκτα θα οδηγήσουν σε υπερσυγκέντρωση του γεωργικού τομέα, ενώ δεν αποκλείεται να αναγκάσουν την ΕΕ να συνάψει νέες ή να διευρύνει υπάρχουσες εμπορικές συμφωνίες με χώρες όπως οι ΗΠΑ. Οι λύσεις αυτές, όμως, υπονομεύουν μακροπρόθεσμα τη βιωσιμότητα του αγροτικού τομέα της ΕΕ και το βιοτικό επίπεδο.
Οι αγρότες προσπαθούν με επιχειρησιακές πρακτικές να σώσουν οτιδήποτε αν σώζεται. Σε αυτό το πλαίσιο διαχωρίζουν και περιορίζουν καλλιέργειες ελαιούχων σπόρων για μπιζέλια, περιορίζουν τους αριθμούς των ζώων στα κοπάδια και παράλληλα επιδιώκουν να βελτιστοποιήσουν την απόδοση των γαιών με την χρήση τεχνολογίας. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι αν αυτά επαρκούν για να ανακόψουν τη δυναμική της κρίσης στα τρόφιμα. Η απάντηση είναι “μάλλον όχι”.
Έλλειψη λιπασμάτων
Ενώ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναζητούν λύσεις για την ανάσχεση του πληθωρισμού, ειδικά στα τρόφιμα, οι ηγέτες Κομισιόν και Συμβούλιο έχουν κάνει ελάχιστα στην κατεύθυνση αναπλήρωσης ελλείψεων και διαφοροποίησης προμηθειών.
Στην Ευρώπη τα εργοστάσια αμμωνίας έχουν κλείσει, όμως η αμμωνία είναι απαραίτητο συστατικό σε όλα σχεδόν τα τελικά προϊόντα λιπασμάτων. Με τη Ρωσία να παραμένει εκτός της εξίσωσης, την Ουκρανία να στρέφει όλα τα κεφάλαια που διαθέτει στον πόλεμο και την Ευρώπη να αναζητά λύσεις ad hoc, οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν είναι πολλοί.
Πολλά από τα εργοστάσια λιπασμάτων της Ευρώπης έχουν κλείσει καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία συμπιέζει τις προμήθειες αερίου από τα οποία προέρχονται τα αζωτούχα λιπάσματα.
Ακόμα και οι αγρότες που εξασφάλισαν προμήθειες λιπασμάτων για τη φετινή συγκομιδή πριν εκτοξευθούν οι τιμές, τώρα βρίσκονται αντιμέτωποι με τα αυξημένα κόστη καθώς αρχίζουν να φυτεύουν για την καλλιέργεια του επόμενου έτους. Επιπλέον, το υψηλό κόστος ενέργειας καθιστά πιο δαπανηρή τη λειτουργία των τρακτέρ και των ξηρών σιτηρών, εντείνοντας τις πιέσεις στις τιμές των τροφίμων.
Μειώθηκε η παραγωγή σιτηρών στην ΕΕ
Η παραγωγή σιτηρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση συρρικνώθηκε κατά 9% φέτος καθώς η ξηρασία κατέστρεψε τα χωράφια με καλαμπόκι. Αν και είναι πολύ νωρίς για να γνωρίζουμε πώς θα πάνε οι φυτεύσεις για τη συγκομιδή του επόμενου έτους, οι αγρότες πιθανότατα θα μετατοπίσουν κάποια γη σε καλλιέργειες που χρειάζονται λιγότερο λίπασμα.
Οι αγρότες πλέον αποφεύγουν την καλλιέργειες ελαιοκράμβης, οι οποίες αποτελούσαν το 30% των καλλιεργήσιμων εδαφών και τις υποκαθιστούν με όσπρια, που είναι λιγότερα απαιτητικά σε λιπάσματα, όπως τα μπιζέλια. Η τάση αυτή απαντάται τόσο στην Πολωνία όσο και στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Φινλανδία.
Λιγότερο ψωμί, περισσότερες ζωοτροφές
Το ευρωπαϊκό σιτάρι και κριθάρι σπέρνονται κυρίως το φθινόπωρο και χρειάζεται περισσότερο λίπασμα την άνοιξη για να καλύψει τις απαιτήσεις για χρήση σε ψωμί και μπύρα. Εάν οι αγρότες δεν έχουν αρκετά θρεπτικά συστατικά ή οι τιμές των σιτηρών είναι πολύ χαμηλές για να δικαιολογήσουν το κόστος, μπορεί να αυξήσουν τις καλλιέργειες σε χαμηλότερη ποιότητα για ζωοτροφές.
Λιγότερες αγελάδες
Η κρίση είναι επίσης πονοκέφαλος για τους κτηνοτρόφους, καθώς πολλοί βάζουν λίπασμα σε χορτονομές ή βοσκοτόπια για ζώα. Επειδή οι τιμές του κρέατος έχουν χαμηλή απόδοση, είναι πολύ πιθανό η κάμψη στα κοπάδια να είναι ραγδαία.
Καθώς τα κόστη είναι αυξημένα, οι ενδιάμεσες λύσεις που επιλέγονται για να ελεχθεί το κόστος συνήθως οδηγούν σε μειωμένη παραγωγή ανά ζώο. Οι αγελάδες παράγουν λιγότερο γάλα χωρίς την κατάλληλη διατροφή. Αυτό συνεπάγεται ότι οι μεμονωμένοι κτηνοτρόφοι ίσως αναγκαστούν να θανατώσουν ή να πουλήσουν ζώα εάν οι αποδόσεις των ζωοτροφών υποχωρήσουν σημαντικά.
Η λύση στην τεχνολογία
Οι αγρότες επιζητούν πλέον λύσεις και στον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό. Αισθητήρες που τοποθετούνται στα τρακτέρ στο όργωμα καταδεικνύουν με μεγάλη σαφήνεια τα επίπεδα θρεπτικών υλών στα χωράφια και άλλοι την υγεία των καλλιεργειών, ώστε να είναι πιο στοχευμένη η χρήση λιπασμάτων και να ελέγχεται η αποδοτικότητά τους.
Εφοδιαστική αλυσίδα
Η αύξηση των δαπανών για λιπάσματα αποτελεί αναμφίβολα πρόβλημα και μάλιστα μείζον. Δεν είναι όμως το μόνο. Γιατί το βασικό είναι η επάρκεια τους και η έγκαιρη αποστολή τους. Πλέον, μετά την κρίση του κορονοϊού οι αγρότες προβλέπουν καλύτερα. Οι κυρώσεις όμως της ΕΕ στη Ρωσία και ο εντεινόμενος οικονομικός πόλεμος περιορίζουν έτι περαιτέρω τη διαθεσιμότητα και θέτουν εν αμφιβόλω την ασφάλεια εφοδιασμού.
Με τα ουκρανικά εργοστάσια να έχουν μειωμένη παραγωγή, τα ευρωπαϊκά να έχουν κλείσει και τις συζητήσεις με την Αφρική για προγράμματα οικονομικής συνεργασίας να προχωρούν με πολύ αργά βήματα, η Ευρώπη αντιμετωπίζει κίνδυνο πολυεπίπεδης και ανατροφοδοτούμενης επισιτιστικής κρίσης.
