Μπροστά σε μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο για τις διμερείς σχέσεις βρίσκονται Ελλάδα και Τουρκία, καθώς αμφότερες αντιμετωπίζουν παρατεταμένη προεκλογική περίοδο, η οποία επικαλύπτεται από εν εξελίξει κρίσεις που πλήττουν την οικονομία, με αποτέλεσμα τα εθνικά θέματα να φαντάζουν διέξοδος για την τόνωση του ηγετικού προφίλ των πολιτικών τους.
Καθώς ο Κυριάκος Μητστο’ακης ταλανίζεται από το σκάνδαλο των παρακολουθήσεων της ΕΥΠ, την ενεργειακή κρίση και την ακρίβεια και ο Ταγίπ Ερντογάν επιζητά τη συγκρότηση υπερεθνικιστικού μετώπου για να αντιπαλέψει την παρεταμένη οικονομική δυσπραγία, τα εθνικά θέματα μπορούν να αποτελέσουν πεδίο επίδειξης χαρακτήρα και ενίσχυσης του ηγετικού ρόλου για αμφοτέρους. Αυτό όμως εγκυμονεί κινδύνους που δεν μπορούν να προβλεφθούν απριόρι.
Με τις διμερείς πολιτικές σχέσεις σε ιστορικό ναδίρ, τους διαύλους σε διπλωματικό επίπεδο να υπολειτουργούν, αμφότερες τις χώρες να επενδύουν πακτωλό κεφαλαίων στα εξοπλιστικά, ενώ σύμμαχοι και εταίροι έχουν την προσοχή τους σταμμένη σε άλλα μέτωπα, τα χαρακτηριστικά μιας απρόβλεπτης κρίσης είναι όλα εκεί. Αν σε αυτά προστεθούν οι ενδείξεις πολιτικής ανασφάλειας του Έλληνα πρωθυπουργού που έφτασε να βλέπει δάκτυλο Ερντογάν και Πούτιν πίσω από το ΕΥΠGate, τότε οι κίνδυνοι γίνονται… ρεαλιστικοί.
Δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά που η αύξηση του πολιτικού ρίσκου διαχέεται και ανεβάζει το γεωπολιτικό. Καθώς όμως η ανατολική Μεσόγειος δεν αποτελεί hot spot αυτή τη στιγμή, η ελλειμματική προσοχή εταίρων και συμμάχων αποτελεί ζήτημα. Ενδεχόμενη καθυστερημένη, νωχελική ή ελλειμματική αντίδρασή τους μπορεί να έχει δυσανάλογες συνέπειες για την σταθερότητα της ευρύτερης περιοχής.
Σενάριο έντασης και… συμβιβασμών
Η επίτευξη επιμέρους συμφωνιών για συνεργασία Ελλάδας και Τουρκίας στο Αιγαίο, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης θετικής γεωοικονομικής ατζέντας θα μπορούσε να είναι το τελικό αποτέλεσμα. Για να εμπεδωθεί όμως μια τέτοια προοπτική και οι δύο ηγέτες θα πρέπει να έχουν συσπειρώσει τους ακραίους, ισχυροποιώντας τις θέσεις τους στο πολιτικό σκηνικό, ώστε να μπορέσουν να δικαιολογήσουν έναν συμβιβασμό ως ιστορικά αναπόδραστο.
Αυτό συνεπάγεται περίοδο αυξημένης έντασης στις διμερείς σχέσεις και μάλιστα πολυεπίπεδης, ώστε η συγκεουσιακή δυναμική να καταστεί αναπόδραστη και να απαιτηθεί η παρέμβαση τρίτων για την αποφόρτιση. Ακόμα όμως και σε ένα τέτοιο σενάριο κάθε πλευρά έχει τις δικές της προτιμήσεις για τα φόρα που θα διεξαχθεί η συζήτηση. Η Τουρκία θέλει να θέσει τα όποια ζητήματα στο πλαίσιο του μηχανισμού αποκλιμάκωσης στο NATO και η Ελλάδα στο πλαίσιο των ευρωτουρκικών σχέσεων.
Όπερ σημαίνει ότι η Τουρκία θα υπερτροφοδοτήσει την απειλή στρατιωτικοποίησης της έντασης, με ελιγμούς στο πεδίο και ενδεχόμενες προβοκάτσιες ώστε να οδηγήσει την Αθήνα σε στρατηγικά λάθη, τέτοια που θα αναγκάσουν την Ουάσιγκτον να πιέσει την ελληνική κυβέρνηση να καθίσει σε νατοϊκό τραπέζι. Αντιστοίχως, η Αθήνα θα προσπαθήσει να ανακινήσει θέματα παραβίασης των όρων της εξομάλυνσης των ευρωτουρκικών σχέσεων, με μείζον το μεταναστευτικό και εν συνεχεία το ρόλο της Τουρκίας στο ανατολικό μέτωπο.
Επιχειρησιακή ένταση
Ήδη, η Τουρκία αναδεικνύει τη συμπεριφορά της Ελλάδας στο πεδίο ως προκλητική, επικίνδυνη και αντισυμαχική, ενώ η ίδια επιμένει σε παιχνίδι προκλήσεων με υπερπτήσεις στο Αιγαίο, τις οποίες επιχειρεί να θέσει υπό την ομπρέλα του NATO, για να δημιουργήσει τεχνικό οφσάιντ γα την ελληνική απάντηση.
«Εχθρική ενέργεια» χαρακτήρισε ο Τούρκος πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν το «κλείδωμα» των ελληνικών S-300 στα τουρκικά αεροσκάφη, που -όπως υποστηρίζει η Άγκυρα- σημειώθηκε την περασμένη εβδομάδα δυτικά της Ρόδου.
Ωσατόσο, η ελληνική πλευρά διαψεύσει κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς αυτούς.
Ο κ. Ερντογάν, σε ομιλία του στο προεδρικό Μέγαρο, επανέλαβε τους ισχυρισμούς, σημειώνοντας ότι πρόκειται για «πρόκληση για το ΝΑΤΟ και τους συμμάχους». «Είμαστε περίεργοι για την απάντηση των ΗΠΑ σε αυτή την παρενόχληση», πρόσθεσε.
«Οι πρόσφατες εξελίξεις αποκάλυψαν την αλήθεια σε όλους. Το “κλείδωμα” έγινε σε αεροσκάφος μας F-16 από το ρωσικό S-300. Είναι εχθρική συμπεριφορά. Ειδικά αν αυτό το αεροπλάνο εκτελεί καθήκοντα ΝΑΤΟ. Στην πραγματικότητα, έχουν αμφισβητήσει το ΝΑΤΟ και τους συμμάχους τους, όχι εμάς», είπε.
Καίει γέφυρες… σπρώχνει στο ΝΑΤΟ
Κλιμακώνοντας την επιθετική ρητορική του, ο Τούρκος πρόεδρος υποστήριξε ότι «η Ελλάδα δεν είναι ισοδύναμη, ούτε συνομιλητής μας».
«Η Ελλάδα δεν είναι αντίστοιχη χώρα με μας. Οι πρόσφατες εξελίξεις αποκάλυψαν την αλήθεια σε όλους. Το κλείδωμα ραντάρ στο F-16 από το ρωσικό S-300 είναι εχθρική συμπεριφορά. Ειδικά αν αυτό το αεροπλάνο εκτελεί καθήκοντα ΝΑΤΟ, σημαίνει ότι στοχευε απευθείας στο ΝΑΤΟ. Στην πραγματικότητα, έχει αμφισβητήσει το ΝΑΤΟ και τους συμμάχους του, όχι εμάς. Αναρωτιόμαστε πώς θα αντιδράσει η ίδια Αμερική στην ενεργοποίηση των συστημάτων S-300. Κανείς δεν πρέπει να αμφιβάλλει ότι η Ελλάδα, που δεν γνωρίζει σύνορα, θα διαπράξει αυτή την απερισκεψία […] Η Τουρκία έκανε, κάνει και θα κάνει ό,τι της αρμόζει. Ας το γνωρίζουν όλοι αυτό. Η εγκατάσταση βάσεων από την Ελλάδα στα νησιά δεν θα έχει ποτέ νόημα για την Τουρκία. Αυτοί που έχουν δώσει τόση στήριξη στην Ελλάδα, πρέπει να σκεφτούν εδώ. Δεν ξέρω τι θα κάνουν μετά»,
δήλωσε σήμερα ο Τούρκος πρόεδρος.
Διαψεύδει η Αθήνα
Αξίζει να σημειωθεί, ότι την περασμένη Κυριακή, ελληνικές στρατιωτικές πηγές διαβεβαίωναν ότι δεν υπήρξε «εγκλωβισμός από τους S-300». Οι ίδιες πηγές υπογράμμιζαν ότι «την αναχαίτιση την εκτελούν τα Μαχητικά Αεροσκάφη μας σύμφωνα με τους Διεθνείς κανόνες κατά πάγια πρακτική».
Κατά τα λεγόμενα της Άγκυρας «το ραντάρ παρακολούθησης στόχων και καθοδήγησης πυραύλων του συστήματος S-300 κλείδωσε με το ραντάρ του ένα τουρκικό F-16, το οποίο ήταν σε αποστολή αναγνώρισης στα 10 χιλιάδες πόδια δυτικά της Ρόδου», μιλώντας, μάλιστα για «εχθρική πράξη».
Οι τουρκικοί ισχυρισμοί έρχονται σε συνέχεια ανάλογων διαρροών το τελευταίο διάστημα, με την Άγκυρα να έχει εντείνει την ρητορική περί «ελληνικών παρενοχλήσεων», εμπλέκοντας, μάλιστα και το ΝΑΤΟ.
Ένταση στον Έβρο στήνει η Ελλάδα
Από την άλλη πλευρά, η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί να αναδείξει τις προκλήσεις της Τουρκίας στο προσφυγικό-μεταναστευτικό σε μια προσπάθεια να δικαιολογήσει τους έως τώρα χειρισμούς της και να συσπειρώσει το πολιτικό της ακροατήριο.
Πρώτα η υπόθεση των 38 προσφύγων, η οποία όμως δεν αποτελεί ανεξάρτητο γεγονός από την ευρύτερη έξαρση της έντασης στην περιοχή. Οι αρχές, πλέον, πραγματοποιούν επιχειρήσεις κατά προσφύγων μέσα σε κατοικημένες περιοχές, αυξάνοντας το ρίσκο εμπλοκής και ατυχημάτων.
Παράλληλα, το ζήτημα τροφοδοτείται στα media, τα οποία αδυνατώντας να κατανοήσουν τις ειδικές συνθήκες που επικρατούν στις περιοχές των εντάσεων προβάλλουν σχεδόν αφιλτράριστο το κυβερνητικό αφήγημα. Αυτό δεν συνεπάγεται ότι οι κυβερνητικοί ισχυρισμοί είναι αβάσιμοι ή πλασματικοί. Οι χειρισμοί όμως της κυβέρνησης φαίνεται να στοχεύουν στην δημιουργία συνθηκών όξυνσης στην κοινωνία, ιδιαίτερα κατά τόπους, ώστε να δικαιολογηθεί το αφήγημα.
Σε κάθε περίπτωση, η ανάδειξη του προσφυγικού -μεταναστευτικού σε μια περίοδο οξείας ενεργειακής και οικονομικής κρίσης και ενώ η ισχύς των χωρών του Βίζεγκραντ ενισχύεται και η ακροδεξιά επελαύνει στην Ιταλία, θα μπορούσε να ισχυροποιήσει τους ισχυρισμούς της ελληνικής κυβέρνησης στις Βρυξέλλες.
Το Crisis Monitor έχει εγκαίρως επισημάνει πρώιμες ενδείξεις για την προσπάθεια αναβάθμισης του προσφυγικού σε εν εξελίξει κρίση από την ελληνική πλευρά. Αυτό επιβεβαίωσε με τον πλέον επίσημο τρόπο το ΚΥ.ΣΕ.Α που συνεδρίασε σχεδόν κατ αποκλειστικότητα γι αυτό το θέμα, εκδίδοντας μάλιστα και δελτίο Τύπου για τις αποφάσεις του, κάτι που δεν προβλέπεται, σύμφωνα με τη διαδικασία που ακολουθείται.
