Ο Ύπατος εκπρόσωπος για θέματα εξωτερικής πολιτικής και άμυνας, Ζοζέπ Μπορέλ, δημοσίευσε σήμερα τα συμπεράσματα των δύο άτυπων συναντήσεων στο Μπρντο της Σλοβενίας, με τους υπουργούς Άμυνας της ΕΕ και με τους υπουργούς Εξωτερικών. Όπως ήταν αναμενόμενο το Αφγανιστάν ήταν στην κορυφή της ατζέντας, αυτό όμως που προξενεί το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι η εμμονή των τελευταίων ημερών από μεριάς Μπορέλ για τη δημιουργία ευρωστρατού. Παράλληλα, ειδική μέριμνα δόθηκε στις σχέσεις στην περιοχή της Ασίας-Ειρηνικού, ειδικά ως προς τις σχέσεις Κίνας και Ινδίας. Όλα ωστόσο αλληλοσυνδέονται.
Είναι γεγονός πως ο εν ενεργεία Ύπατος Εκπρόσωπος προσπαθεί να μαζέψει τα ασυμμάζευτα ως προς την εικόνα του, μιλώντας συνεχώς στην δημιουργία -ή καλύτερα απόψυξη- της δημιουργίας του ευρωστρατού. Γενικότερα, η μέχρι τώρα θητεία του κ. Μπορέλ χαρακτηρίζεται από παθητικότητα χωρίς ουσιαστική λήψη πολιτικών αποφάσεων, σε μια περίοδο μάλιστα που τα γεγονότα σε γεωπολιτικό επίπεδο είναι άκρως φλέγοντα και καταλυτικά για τις διεθνείς σχέσεις. Η ΕΕ στον τομέα της άμυνας και διπλωματίας εξακολουθεί να παραμένει προσκολλημένη στο άρμα του ΝΑΤΟ, ήτοι των Αμερικανών, με την καραμέλα του ευρωστρατού να δίνει και παίρνει. Δεν διαφαίνεται όμως φως στον ορίζοντα σχετικά με την δημιουργία αυτόνομης άμυνας, αν και τα γεγονότα στο Αφγανιστάν αποτελούν καθοριστική ευκαιρία προς αυτήν την κατεύθυνση.
Το ζήτημα προσκόλλησης στο ΝΑΤΟ το σημειώνει και ο ίδιος ο Μπορέλ, αναφέροντας το εξής:
«Το Αφγανιστάν έχει δείξει με εντυπωσιακό τρόπο ότι οι ελλείψεις στην ικανότητα της ΕΕ να ενεργεί αυτόνομα έρχεται με ένα τίμημα».
Αφγανιστάν και ευρωστρατός
Το καίριο ζήτημα για την ΕΕ αφορά την αποφυγή μιας νέας προσφυγικής κρίσης με αποφυγή όμως ευθείων αναφορών ως προς την αντιμετώπιση των Ταλιμπάν. Από τη μια, αναφέρεται πως η ΕΕ δεν θα αναγνωρίσει τους Ταλιμπάν εάν δεν εκπληρωθούν τα πέντε σημεία αναφοράς, όπως η δέσμευση ότι το Αφγανιστάν δεν θα χρησιμεύσει ως κρυσφύγετο τρομοκρατών, ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων -ιδίως των δικαιωμάτων των γυναικών- κ.α, από την άλλη όμως αναφέρεται από τον Ύπατο Εκπρόσωπο ότι η ΕΕ δεσμεύεται να συνεργαστεί μαζί του για τη αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής καταστροφής.
Ωστόσο, αυτά αφορούν κάποιες βασικές εγγυήσεις τις οποίες η ΕΕ εισάγει ως κριτήρια στον όποιο διάλογο με τους Ταλιμπάν…κυρίως οικονομικής φύσης. Όπως δείχνουν τα πράγματα έως τώρα, η Δύση, αλλά κυρίως η ΕΕ, θα προσπαθήσει να διαπραγματευθεί με τους Ταλιμπάν με οικονομικούς όρους, όπως για παράδειγμα την παροχή ευνοϊκών δανείων ή χρηματοδοτήσεων, με αντάλλαγμα δεσμεύσεις «δημοκρατικότητας».
Τέλος, ο ίδιος τόνισε πως για να αποτραπεί μια ανθρωπιστική καταστροφή και ένα πιθανό μεταναστευτικό κύμα προς την Ευρώπη, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να συνεργαστεί με τις γειτονικές χώρες του Αφγανιστάν και άλλους βασικούς διεθνείς παράγοντες. Αυτό ήδη είναι φανερό από τη συνεχή κινητικότητα των ευρωπαίων αξιωματούχων αλλά και μεμονωμένων κρατών-μελών, όπως η Γερμανία στο Ουζμπεκιστάν και το Κιργιστάν.
Ειδική δύναμη κρίσεων
Όσον αφορά τη δημιουργία μιας δύναμης 5.000 ατόμων για τη διαχείριση κρίσεων, δεν αποτελεί καινούργια ιδέα. Συγκεκριμένα, η Ε.Ε. έχει θεωρητικά συμφωνήσει ήδη από το 1999 στη δημιουργία μιας δύναμης 50.000-60.000 στρατιωτών, που να μπορεί να κινητοποιείται εντός 60 ημερών, η οποία όμως ακόμα εκκρεμεί. Το 2007 συμφωνήθηκε η σύσταση σχηματισμών μάχης (πολυεθνικών δυνάμεων 1.500 στρατιωτών) που να αναλαμβάνουν –δύο ανά εξάμηνο– να είναι σε ετοιμότητα για άμεση αποστολή σε διεθνή σημεία ανάφλεξης. Ούτε αυτή η πρωτοβουλία έχει μετατραπεί σε επιχειρησιακή δράση. Επομένως, ειδικά από την εποχή της Φεντερίκα Μογκερίνι, το σχέδιο αυτό έχει ουσιαστικά καταρρεύσει, και δεν αναμένεται πως ο κ. Μπορέλ μπορεί να σταθεί αντάξιος των περιστάσεων.
Κίνα-Ινδία
Ως προς τις σχέσεις ΕΕ-Κίνας, ο κ. Μπορέλ σημειώνει ότι η ενότητα και η συντονισμένη προσέγγιση όλων των κρατών μελών της ΕΕ απέναντι στην Κίνα με στόχο την επαναπροσέγγιση της στρατηγικής και εμπορικής τους θέσης στην περιοχή της Ασίας-Ειρηνικού, έναντι του νέου δρόμου του μεταξιού, αποτελεί ο βασικός στόχος. Ειδικά τώρα που η Κίνα μπορεί να εκμεταλλευθεί το κενό ισχύος στο Αφγανιστάν, η ΕΕ προσπαθεί με αυτόν τον τρόπο να ελιχθεί, ακόμη και εάν «στραπατσάρει» ως έναν βαθμό τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ. Από την άλλη, σε οικονομικό επίπεδο, το γεγονός ότι η Κίνα, μέσω Ταιβάν, αποτελεί τον νο.1 παραγωγό μικροτσίπ, αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα προσέγγισης της καθότι οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες -και δη οι αυτοκινητοβιομηχανίες- βρίσκονται σε απόγνωση λόγω της εντεινόμενης έλλειψης.
Παρόλα αυτά, ως αντιστάθμισμα, η ΕΕ κινείται και προς την Ινδία με στόχο την ενίσχυση των ερεισμάτων της. Αναλυτικά, στη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ, ο Σλοβένος ΥΠΕΞ παρέθεσε γεύμα εργασίας με τον Ινδό Υπουργό Εξωτερικών, Subrahmanyam Jaishankar, συζητώντας τις γεωπολιτικές και γεωοικονομικές τάσεις στην περιοχή Ινδο-Ειρηνικού, υποστηρίζοντας την επιδίωξη στενότερων εταιρικών σχέσεων μεταξύ ομοϊδεατών χωρών στην περιοχή όπου η Ινδία παίζει κυρίαρχο ρόλο.
