Ραγδαία επιδείνωση της κατάστασης της τουρκικής οικονομίας υποδεικνύουν οι εκθέσεις των οίκων αξιολόγησης, με τη Fitch να αναθεωρεί πρώτη σε αρνητικό το outlook και τη Moody’s να υποβαθμίζει το αξιόχρεο και 13 τουρκικές τράπεζες, επισημαίνοντας την υψηλή ευαισθησία της οικονομίας σε εξωτερικούς παράγοντες και τις προβληματικές σχέσεις με την αμερικανική κυβέρνηση.
Οι οίκοι αξιολόγησης επισημαίνουν την εξαΰλωση των συναλλαγματικών αποθεμάτων της χώρας για τη στήριξη της λίρας, το δυσθεώρητο ιδιωτικό εξωτερικό χρέος, την εξάρτηση των τραπεζών από βραχυχρόνιο δανεισμό σε ξένο νόμισμα και τους πολιτικούς κινδύνους, στο αιτιολογικό των εκθέσεών τους, που καταγράφουν συνολικά επιδείνωση της κατάστασης της χώρας.
Τα μελανά χρώματα που επιλέγουν, τώρα, για να σκιαγραφήσουν την κατάσταση της τουρκικής οικονομίας οι διεθνείς οίκοι, διαφέρουν από αυτά που χρησιμοποιούσαν στις αρχές τις κρίσης του κορονοϊού, χωρίς ωστόσο να μεταβάλλουν ουσιωδώς ή και καθόλου τις αντίστοιχες προβλέψεις για την ύφεση το τρέχον έτος και την ανάπτυξη το 2021. Αν και σε πρώτη ανάλυση άπαντες εστιάζουν στις αξιολογήσεις, την κατάρρευση της λίρας και τις επιπτώσεις στο ισοζύγιο πληρωμών της χώρας, μια πιο προσεκτική και κατ αντιπαραβολή εξέταση των εκθέσεων που έχουν εκδοθεί από τις αρχές του έτους, για την τουρκική οικονομία, καταδεικνύει ουσιαστική διαφοροποίηση της ρητορικής, του ύφους και της βαρύτητας των υπό αξιολόγηση παραγόντων.
Υπ΄αυτό το πρίσμα, η αλλαγή στάσης των διεθνών οίκων αξιολόγησης απέναντι στην Τουρκία, θα μπορούσε να αποτελεί καμπανάκι κινδύνου για τη συγκρουσιακή δυναμική της χώρας με τη Δύση και κυρίως με τις ΗΠΑ. Το ζήτημα των σχέσεων με τις ΗΠΑ αναφέρεται επισταμένως στις εκθέσεις, με εστίαση μάλιστα στο θέμα της προμήθειας των S-400 και της αναστολής παραδόσεων των F-35. Η αυξημένη βαρύτητα που αποδίδουν τώρα οι αναλυτές στα γεωοικονομικά και γεωπολιτικά δεδομένα, θα μπορούσε -υπό συνθήκες- να εξελιχθεί σε καταλύτη για την αναμόρφωση του τοπίο και την αλλαγή στάσης της Άγκυρας.
Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η οπτική των αγορών ασκεί πάντα σημαντική πίεση στην πολιτική και ιδιαίτερα στη λήψη αποφάσεων, ιδιαίτερα όταν επηρεάζει καταλυτικά την επόμενη ημέρα.
Για τους επενδυτές, η Τουρκία είναι πλέον ένα εξαιρετικά επικίνδυνο μέρος, το οποίο προσεγγίζεται μόνο για… “σαφάρι”. Με την τουρκική λίρα να διολισθαίνει διαρκώς, τις παρεμβάσεις στις αγορές, τον κίνδυνο για επιβολή capital controls και την ανασφάλεια για το μέλλον της χώρας, η μόνη ασφαλής επένδυση είναι το…σορτάρισμα.
| Rating Agency | Rating | Outlook | Last Update | Action |
|---|---|---|---|---|
| Standard & Poor’s | B+ | – | 17 Aug 2018 | rating downgrade |
| Moody’s Investors Service | B2 | negative | 14 Sep 2020 | rating downgrade |
| Fitch Ratings | BB- | negative | 24 Aug 2020 | outlook downgrade |
| DBRS | BB (high) | negative | 21 Jul 2016 | rating downgrade |
Αυτό φαίνεται άλλωστε και από τα CDS της χώρας, που έχουν σκαρφαλώσει σε ιστορικά υψηλά και δεν υποχωρούν, παρά τις επιθετικές παρεμβάσεις.
Γεωπολιτικός κίνδυνος
Ο γεωπολιτικός κίνδυνος έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, με τη σχέση της Τουρκίας με τις ΗΠΑ και την ΕΕ να επιδεινώνεται λόγω της διάστασης απόψεων στα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής. Πλέον, η κατάσταση δείχνει να επιδεινώνεται περαιτέρω καθώς οι εντάσεις στην ανατολική Μεσόγειο έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες εβδομάδες.
Όπως επισημαίνει η Moody’s, το γεωπολιτικό ρίσκο αυξάνεται από τις μονομερείς ενέργειες της Άγκυρας σε περιοχή που διεκδικείται και από την Ελλάδα. Ο οίκος επισημαίνει επίσης ότι, η Τουρκία δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και ως εκ τούτου δεν αναγνωρίζει τη δυνατότητα των νησιών να έχουν ΑΟΖ.
Οι αναλυτές αναφέρονται και στην ανακάλυψη κοιτασμάτων στη Μαύρη Θάλασσα, τα οποία -όπως επισημαίνεται- αν και θα μπορούσαν να αναδειχθούν σε game changer, εν τούτοις δεν προσδοκάται άμεση εξόρυξή τους.
Από καιρό, πάντως, κυκλοφορούν σενάρια για προσφυγή της Τουρκίας στο ΔΝΤ, ωστόσο, ο Ταγίπ Ερντογάν αντιτίθεται σθεναρά σε κάτι τέτοιο. Προσφάτως, επικεφαλής χάραξης πολιτικής του ΔΝΤ τοποθετήθηκε μια Τουρκάλα, ιδιαίτερα επιφανές στέλεχος της Παγκόσμιας Τράπεζας και που ανήκει στον στενό πυρήνα του Τούρκου προέδρου.
Το σενάριο προσφυγής στο ΔΝΤ, θα ευνοούσε την ταχεία και χωρίς μεγάλες αξιώσεις έναρξη των συζητήσεων και ύφεση των εντάσεων στο Αιγαίο. Μια τέτοια προοπτική δεν μπορεί όύτε να αποκλειστεί, ούτε να επιβεβαιωθεί.
Η άποψη της Fitch
Σύμφωνα με τη Fitch, η εξάντληση των συναλλαγματικών αποθεμάτων, η αδύναμη αξιοπιστία της νομισματικής πολιτικής, τα αρνητικά πραγματικά επιτόκια και το σημαντικό έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών που τροφοδοτήθηκε εν μέρει από το ισχυρό πακέτο στήριξης της οικονομίας, έχουν επιδεινώσει τους κινδύνους εξωτερικής χρηματοδότησης. Οι πολιτικές πιέσεις, η περιορισμένη ανεξαρτησία της Κεντρικής Τράπεζας και το ιστορικό της νωχελικής ανταπόκρισης σε γεγονότα, αυξάνουν τον κίνδυνο ανεπάρκειας στην περιοριστική πολιτική, συμβάλλοντας σε περαιτέρω εξωτερικές ανισορροπίες, αστάθεια της αγοράς και μια πιο άτακτη προσαρμογή.
Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της Τουρκίας
Οι αναλυτές διαπιστώνουν μεγάλες παρεμβάσεις σε νόμισμα για τη στήριξη της λίρας, η οποία υποχώρησε 16% έναντι του δολαρίου ΗΠΑ από τον Μάρτιο λόγω των καθαρών εκροών κεφαλαίων και του επιδεινούμενου εμπορικού ελλείμματος. Τα ακαθάριστα συναλλαγματικά αποθέματα (συμπεριλαμβανομένου του χρυσού) μειώθηκαν στα 88,2 δισεκατομμύρια δολάρια, στα μέσα Αυγούστου από 105,7 δισεκατομμύρια δολάρια, στα τέλη του 2019. Αυτό συμβαίνει παρά την αύξηση 40,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τα συναλλαγματικά swaps (έως τα τέλη Ιουνίου), ως αποτέλεσμα των κανονιστικών ορίων στις τράπεζες που συρρικνώνουν δραματικά την αγορά off-shore swaps, παρά τη διεύρυνσης της χρηματοδοτικής γραμμής με το Κατάρ κατά 10 δισ. δολάρια.
Ενδεικτική εικόνα των συναλλαγματικών αποθεμάτων της Τουρκίας
Ενδεικτικό του βαθμού επιδείνωσης της κατάστασης, είναι η δραματική συρρίκνωση των καταθαρών συναλλαγματικών αποθεμάτων, από τα 87,3 δισ. στα τέλη Δεκεμβρίου, στα 29,3 δισ. πρόσφατα. Πρόκειται για το αποτέλεσμα της αφαίρεσης των swaps από τα συναλλαγματικά διαθέσιμα. Τα καθαρά αποθεματικά (αφαιρουμένων των απαιτήσεων από καταθέσεις σε τουρκικές τράπεζες) μείον τα swaps είναι αρνητικά σε -30,2 δισεκατομμύρια δολάρια
Διπλή υποβάθμιση από τη Moody’s
Ο οίκος αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας Moody’s μείωσε την αξιολόγηση του χρέους της Τουρκίας κατά μια βαθμίδα από Β1 σε Β2 και ανακοίνωσε ότι διατηρεί αρνητικές προοπτικές για την τουρκική οικονομία.
Η Moody’s επικαλείται ως λόγους για την υποβάθμιση σε B2 από B1 μια πιθανή κρίση στο ισοζύγιο πληρωμών, θεσμικά προβλήματα και διάβρωση των δημοσιονομικών αποθεμάτων.
Η ανακοίνωση του οίκου αξιολόγησης αποδίδει επίσης την υποβάθμιση αυτή στα “υψηλά επίπεδα γεωπολιτικού κινδύνου”, συμπεριλαμβανομένων των σχέσεων της Τουρκίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Μιλώντας αργότερα, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι η οικονομία της χώρας του είναι στο απόγειό της.
“Ό, τι κι αν κάνετε, οι αξιολογήσεις σας δεν μετρούν διόλου”, δήλωσε ο Ερντογάν αναφερόμενος στους οίκους αξιολόγησης.
“Σφαλιάρα” στις τράπεζες
Πλήγμα υπέστη η τουρκική οικονομία καθώς ο οίκος πιστοληπτικής αξιολόγησης Moody’s υποβάθμισε το αξιόχρεο 13 τουρκικών τραπεζών.
Όπως ανέφερε ο οίκος σε ανακοίνωσή του, οι υποβαθμίσεις των 13 τραπεζών καθοδηγήθηκαν από την υποβάθμιση στις 11 Σεπτεμβρίου του αξιόχρεου των ομολόγων του τουρκικού δημοσίου στο Β2 με αρνητικές προοπτικές από Β1 με αρνητικές προοπτικές. Η υποβάθμιση αυτή οδήγησε στη μείωση της οροφής για το αξιόχρεο των καταθέσεων σε ξένο νόμισμα στο Caa1 από Β3 και στη μείωση του αξιόχρεου των ομολόγων σε ξένο νόμισμα στο Β2 από Β1.
Οι προοπτικές για το μακροπρόθεσμο αξιόχρεο των καταθέσεων και του χρέους όλων των τουρκικών τραπεζών που αξιολογήθηκαν παραμένουν αρνητικές, σε αντιστοιχία με τις αρνητικές προοπτικές που έχει το αξιόχρεο του τουρκικού κράτους, ανέφερε ο Moody’s.
Τουρκική λίρα: Δεν έχει πάτο το βαρέλι
H πτωτική πορεία της τουρκικής λίρας είχε ήδη φανεί πριν από δύο ημέρες με μία ακόμη υποβάθμιση του οίκου Moody’s.
Η τουρκική λίρα έπεσε σε χαμηλότερα επίπεδα έναντι του δολαρίου και του ευρώ, σήμερα Δευτέρα, εξαιτίας της αξιολόγησης της Moody’s, που υποβάθμισε την Τουρκία σε Β2 από Β1 στα τέλη της προηγούμενης εβδομάδας και προειδοποίησε για βαθύτερη οικονομική κρίση.
Το νόμισμα της Τουρκίας, άγγιξε το χαμηλό ρεκόρ των 7.4980 έναντι του δολαρίου, έχοντας απώλειες που μέχρι στιγμής φτάνουν το 21%. Το νόμισμα έφτασε σε χαμηλό όλων των εποχών, αγγίζοντας τα 8.9031 έναντι του ευρώ, μετρώντας απώλειες 25% από το τέλος του 2019.
