Κινητικότητα που αυξάνει το περιφερειακό γεωπολιτικό ρίσκο και δημιουργεί συνθήκες οιονεί κρίσης αναπτύσσει η Τουρκία, καθώς ανεβάζει τους τόνους της αντιπαράθεσης με την Ευρώπη σε όλα τα μέτωπα, τα οποία επιλέγει να συνενώσει στο πλαίσιο της μαξιμαλιστικής στρατηγικής που ακολουθεί και επιχειρώντας να κεφαλαιοποιήσει φόβους, να εκμεταλλευτεί διαιρέσεις και να παίξει το παιχνίδι του Ντόναλντ Τραμπ, που θέλει απεγνωσμένα να αποδυναμώσει το μπλοκ για να διαπραγματευτεί από θέση ισχύος.
Το μπαράζ δηλώσεων Τούρκων αξιωματούχων, του Ταγίπ Ερντογάν και τα περιστατικά που καταγράφονται αλλά δεν γίνονται πάντα εγκαίρως γνωστά, διαμορφώνουν ένα βαθμιαία επιδεινούμενο πεδίο άσκησης πολιτικής, όπου η λογική της διαρκούς κλιμάκωσης οδηγεί σε προκλήσεις οριακής διαχείρισης, με αυξανόμενες πιθανότητες εκτροπής, ατυχήματος ή ακόμα και συντεταγμένης αντιπαράθεσης στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Είναι προφανές ότι ο Ταγίπ Ερντογάν εφάρμοζε στη στρατηγική αυξημένης έντασης θέλοντας να ενισχύσει τη διαπραγματευτική του θέση απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ με τον οποίο συναντάται σήμερα και παρά το γεγονός ότι οι διαπροσωπικές τους σχέσεις είναι παραδοσιακά σε υψηλό επίπεδο, η δημοτικότητα του Τούρκου προέδρου στο Κογκρέσο, το Πεντάγωνο και το State Department είναι χαμηλότερη από αυτή του υπό διερεύνηση προέδρου των ΗΠΑ.
Η ένταση, μπορεί να έχει συγκεκριμένο στόχο και να εξυπηρετεί στρατηγική σε άλλο επίπεδο, οι πληγές που αφήνει όμως στην περιοχή είναι επουλώνονται δύσκολα.
Η εργαλειοποίηση του προσφυγικού, η εκμετάλλευση της απειλής των τζιχαντιστών και τα διαρκή stress test σε άμυνες και μηχανισμούς διαχείρισης κρίσεων που ενεργοποιεί η τουρκική συμπεριφορά, αν και αρχικά ελαστικοποιούσαν τις πολιτικές αντιδράσεις και διεύρυναν το πεδίο ελιγμών, όταν καθιερώνονται ως πάγια στρατηγική και οι εξάρσεις πυκνώνουν, τότε διατρέχουν σοβαρό κίνδυνο πρόκλησης αντίδρασης σε επίπεδο μηχανισμών, γεγονός που θα καταστήσει την πολιτική διαχείριση ανελαστική.
Υπ’ αυτό το πρίσμα η ανανεωμένη ένταση στις αφίξεις προσφύγων και μεταναστών στα ελληνικά νησιά, πυροδοτείται αφενός από τη χαλάρωση των ελέγχων της Τουρκίας και αφετέρου από την τουρκική επέμβαση στη Συρία και το πογκρόμ κατά των Κούρδων, ενώ παράλληλα συνεχίζονται οι ροές από το Αφγανιστάν, την Υεμένη και τη Λιβύη.
Παράλληλα, όμως η Τουρκία έχει στήσει και μηχανισμό προώθησης ανθρώπων και μέσω των κατεχομένων όπου πολλές φορές μεταφέρει πρόσφυγες και μετανάστες με αεροσκάφη και τους αφήνει να περάσουν την πράσινη γραμμή, δημιουργώντας ασφυκτικές πιέσεις στην Κυπριακή Δημοκρατία, σκηνικό που αν και απολύτως μονόπλευρα ελεγχόμενο, μπορεί να προκαλέσει εντάσεις εξ αντανακλάσεως.
Την ίδια περίπου στρατηγική εφαρμόζει και στον Έβρο όπου τα σύνορα είναι ασφυκτικά φυλασσόμενα και από τις δύο πλευρές, τα σημεία διέλευσης γνωστά και τα περιθώρια περιορισμένα.
Η ένταση ανέβηκε έτι περαιτέρω όταν μετά από προειδοποιήσεις του Ταγίπ Ερντογάν και άλλων Τούρκων αξιωματούχων, οι τουρκικές αρχές επιχείρησαν να απελάσουν Αμερικανό πολίτη προερχόμενο από τη Συρία στην Ελλάδα. Αν και σε βάρος του συγκεκριμένου ατόμου δεν βρέθηκαν εκκρεμή εντάλματα ή προειδοποιήσεις, εν τούτοις οι ελληνικές αρχές σε συνεννόηση με την πρεσβεία των ΗΠΑ αρνήθηκαν την είσοδο, θεωρώντας ότι πρόκειται για προβοκάτσια.
Αν σε αυτά προστεθεί η αυξημένη δραστηριότητα μηχανισμών της τουρκικής πρεσβείας, του προξενείου και των υπηρεσιών πληροφοριών στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, η κατάσταση ΄γίνεται σχεδόν εκρηκτική.
Την ίδια στιγμή η Τουρκία πιέζει και στο Αιγαίο με παραβιάσεις σε αέρα και θάλασσα. Έχοντας, όμως, διαμορφώσει σκηνικό αυξημένης έντασης για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, οι πιθανότητες εγγενούς δυσλειτουργίας των συστημάτων διαχείρισης κρίσεων είναι δραματικά αυξημένες.
Είχαν προειδοποιηθεί
Για την αλλαγή των συσχετισμών στην περιοχή, τις επιπτώσεις της στρατηγικής των ΗΠΑ απέναντι στην Τουρκία και τις κρίσιμες στιγμές που θα ακολουθήσουν είχε πρώτα προειδοποιήσει ο πρώην πρωθυπουργός της Ελλάδας Κώστας Σημίτης, λίγο πριν τις εκλογές, με τις ΗΠΑ να διαβεβαιώνουν μέσω της πρεσβείας τους στην Αθήνα ότι δεν γεννάται θέμα αλλαγής στάσης. Ωστόσο, αυτό συνέβη, ο Ταγίπ Ερντογάν ποδηγέτησε τον Ντόναλντ Τραμπ στη Συρία και τώρα φαίνεται να πιάνει το νήμα των απειλών κατά της Ευρώπης εκεί που το άφησε ο Αμερικανός πρόεδρος, στους… τζιχαντιστές.
Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι με πιο οξείες διατυπώσεις, με τις θέσεις του Κώστα Σημίτη ευθυγραμμίστηκε προσφάτως και έτερος πρώην πρωθυπουργός ο Κώστας Καραμανλής, ο οποίος χαρακτήρισε ετερόκλητη τη συμπεριφορά των ΗΠΑ, καταδεικνύοντας τη μειωμένη αξιοπιστία της.
Για τη στάση της Ευρώπης ουδείς είχε αυταπάτες, καθώς όλοι γνωρίζουν ότι οι κεντροευρωπαϊκές χώρες και οι Βόρειοι λυγίζουν πάνα στις απειλές για το προσφυγικό, ενώ είναι πρόδηλο ότι τους πιάνει κρύος ιδρώτας στο άκουσμα των… τζιχαντιστών.
Το όπλο της ΕΕ πάνω στο τραπέζι
Με δiστακτικά βήματα η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται πλέον να αντιλαμβάνεται ότι η διάχυση της έντασης στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής δεν μπορεί πλέον να ελεγχθεί παθητικά περιμένοντας την οικειοθελή εκτόνωση, καθώς ο Ταγίπ Ερντογάν δεν ενδιαφέρεται να ελέγξει τα μέτωπα αλλά να θα συνενώσει, διογκώνοντας τη δυνητική απειλή και το προσδοκώμενο από αυτή όφελος.
Έτσι, στις 11 Νοεμβρίου το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έκανε ένα ακόμη βήμα στην κατεύθυνση της χαλιναγώγησης της Τουρκίας εγκρίνοντας τις δράσεις ενδεχόμενων κυρώσεων προς τουρκικές εταιρίες και φυσικά πρόσωπα για την δραστηριότητα στην κυπριακή ΑΟΖ, σενάριο που αν και έχει εκπονηθεί από τον Μάρτιο, η υλοποίησή του αποδεικνύεται βασανιστικά αργή και ενδεχομένως η νωχελικότητα να αυξάνει τους κινδύνους.
Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να επιβάλει κυρώσεις κατά της Τουρκίας για τις εξορύξεις στην κυπριακή ΑΟΖ θα μπορούσε να διαταράξει τις συζητήσεις με το μπλοκ, δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, προειδοποιώντας ταυτόχρονα πως θα μπορούσε να στείλει αιχμαλώτους μαχητές του Ισλαμικού Κράτους στην Ευρώπη.
Μιλώντας σε δημοσιογράφους λίγο πριν αναχωρήσει από την Άγκυρα για την Ουάσινγκτον, όπου θα συναντηθεί με τον Αμερικανό ομόλογό του Ντόναλντ Τραμπ, ο κ. Ερντογάν έβαλε κατά της απόφασης της ΕΕ, δηλώνοντας πως η Τουρκία ενεργεί σύμφωνα με τα δίκαιά της, που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο.
«Ευρωπαϊκή Ένωση, να το γνωρίζεις: η Τουρκία δεν είναι από αυτές τις χώρες που γνώριζες μέχρι τώρα. Είμαστε μια χώρα που κάθεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων μαζί σου… Οι διαπραγματεύσεις αυτές μπορεί να τελειώσουν ξαφνικά»,
είπε χαρακτηριστικά.
Η ΕΕ βασίζεται στην Άγκυρα προκειμένου να αποσοβηθεί η έλευση μεταναστών στην Ευρώπη, μετά τη συμφωνία του 2016 για να «σφραγιστεί» η θαλάσσια διαδρομή από το Αιγαίο. Ο Ερντογάν έχει επανειλημμένως απειλήσει πως η Τουρκία θα ανοίξει τις πόρτες για τους μετανάστες/πρόσφυγες προς την Ευρώπη, αν δεν λάβει βοήθεια από τις ευρωπαϊκές χώρες.
Στην απειλή αυτή προσθέτει τώρα και το πρόγραμμα απέλασης και επαναπατρισμού μελών του Ισλαμικού Κράτους τα οποία έχει συλλάβει, ένα ζήτημα που έχει δημιουργήσει ακόμα μεγαλύτερη ένταση στις σχέσεις της Τουρκίας με τους Ευρωπαίους συμμάχους στο ΝΑΤΟ.
«Μπορεί να το παίρνετε ελαφρά, όμως οι πόρτες αυτές (προς την Ευρώπη) θα ανοίξουν και αυτά τα μέλη του Daesh θα σας σταλούν. Μην προσπαθείτε να απειλήσετε την Τουρκία με τις εξελίξεις στην Κύπρο»,
προειδοποίησε ο κ. Ερντογάν, σε μια προσπάθεια να εμπλέξει τα μέτωπα και να αναγκάσει τους Ευρωπαίους να υπαναχωρήσουν από την πίεση που ασκούν στην Τουρκία για τις γεωτρήσεις στην Κύπρο.
Τη Δευτέρα, ο Τούρκος πρόεδρος, είχε πει πως αδιαφορεί για το αν οι ευρωπαϊκές χώρες θα δεχθούν πίσω τα μέλη του Ισλαμικού Κράτους, και πως η Τουρκία θα συνεχίσει την απέλασή τους.
