Αποφάσεις που σηματοδοτούν σκλήρυνση της στάσης σε ολόκληρο το εύρος του προσφυγικού έλαβαν οι ηγέτες των 28 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά από μαραθώνιες διαβουλεύσεις, υπερβαίνοντας τις πολλαπλές διαιρέσεις και το veto της Ιταλίας, με ένα κείμενο συμπερασμάτων το οποίο εισάγει νέα δεδομένα, νόρμες και δυναμική. Το νέο σχέδιο δημιουργεί γκρίζες ζώνες και στην ουσία ανακατευθύνει τις ροές στις χώρες προέλευσης, εκτός ΕΕ, ακόμα και μετά από διάσωση, αφαιρώντας de facto το δικαίωμα για αίτηση χορήγησης ασύλου.
Το σχέδιο αυτό δεν είναι νέο, τα θεμέλια για την οικοδόμησή του έχτισε το 2016 η Άγκελα Μέρκελ, θέλοντας τότε να αποφύγει μελλοντικά έκρυθμες καταστάσεις η καγκελάριος της Γερμανίας είχε πραγματοποιήσει ταξίδι στην περιοχή όπου και συναντήθηκε με τους περισσότερους ηγέτες, ενώ με αρκετούς ακόμα είχε έμμεσες επαφές.
Διαβάστε επίσης: Η Μέρκελ στηρίζει τον δικτάτορα του Σουδάν
Στη συνέχεια εστάλησαν ομάδες εργασίας και προετοιμασίας, ενώ η Γερμανία και η Γαλλία ενίσχυσαν τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή, καλύπτοντας όμως το κενό που άφησε η αποχώρηση της Ολλανδίας από την κοινή αποστολή.
Διαβάστε επίσης: Το «ύποπτο» ταξίδι της Μέρκελ στην Αφρική για το προσφυγικό
Στην πραγματικότητα, η Άγκελα Μέρκελ πιέστηκε από τον Ζεεχόφερ και τον Σαλβίνι να εφαρμόσει το σχέδιο που η ίδια είχε προετοιμάσει από το 2016, η υλοποίηση του οποίου πάγωσε αφενός λόγω της κάμψης των ροών και της αποκάλυψής του από τα γερμανικά media. Τώρα το σχέδιο αυτό επανεμφανίστηκε από τον Ντόναλντ Τουσκ, ο οποίος είχε αναλάβει την εκπροσώπηση των V4 και η Μέρκελ επέτρεψε στους Νοτίους να το περικόψουν μερικώς. Η κατάθεσή του όμως και η επιλεκτική υλοποίησή του έχουν πλέον ανατρέψει πολλά.
Η Ευρώπη πλέον κινείται στη λογική σύναψης διμερών συμφωνιών, αντίστοιχων αυτής που έχει με την Τουρκία, με χώρες της Αφρικής και πιο συγκεκριμένα της περιοχής Σαχέλ, όπως η Εριθρέα, το Νότιο Σουδάν η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και η Αιθιοπία. Οι περισσότερες από αυτές τις χώρες κυβερνώνται από δικτατορικά καθεστώτα, με τα οποία η ΕΕ αποφασίζει πλέον να συδυαλλαγεί, δημιουργώντας τη βάση για τη διεθνή νομιμοποίηση ανθρώπων που έχουν διαπράξει εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, όπως ο δικτάτορας του Νοτίου Σουδάν.
Διαβάστε επίσης: Γερμανία: 100 δισ. και συμφωνίες με δικτάτορες για τους πρόσφυγες
Η επιθετική τάση που κυριάρχησε από στάση της Ρώμης και την οποία εκμεταλλεύτηκαν η Αυστρία και οι χώρες του V4, τελικά χαλιναγωγήθηκε εντός του συμβουλίου με τον σχηματισμό ενός “ψύχραιμου μετώπου” με τη συμμετοχή της Γαλλίας, της Ελλάδας, της Ισπανίας και της Μάλτας, στο οποίο τελικά προσχώρησε και η Ιταλία.
Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να αποτραπούν διατυπώσεις για κέντρα κλειστού τύπου στην Αφρική, ενώ πέρασε η κατ επιλογή δημιουργία τους στην Ευρώπη. Παράλληλα στα ζητήματα ασφάλειας απετράπη η δημιουργία “μικρής Σένγκεν” και μονομερών πρωτοβουλιών, ενώ ενισχύεται ο ρόλος της Frontex.
Στα θεσμικά ζητήματα πέρασε η πρωτοβουλία για αναδιάρθρωση της Συνθήκης του Δουβλίνου στην κατεύθυνση της ισορροπημένης, συλλογικής και δίκαιης αντιμετώπισης του προβλήματος.
Τα συμπεράσματα
Από τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου καθίσταται σαφές ότι η Ευρώπη γίνεται πλέον επιθετική επιχειρώντας επαναπροσδιορισμό του προβλήματος σε ολόκληρο το φάσμα του, θέλοντας να κινηθεί προληπτικά υιοθετεί στρατηγικές και προθέσεις οι οποίες απέχουν πολύ από τις έως τώρα πρωτοβουλίες και εδράζονται στη λογική της επιθετικής αποτροπής.
Διαβάστε επίσης: Προσφυγικό: Λεφτά και στήριξη υποσχέθηκε η Μέρκελ στον Νίγηρα
Από την κεφαλίδα το προσφυγικό μετονομάζεται σε μεταναστευτικό, ειδοποιός διαφορά, καθώς πλέον η Ευρώπη δεν νιώθει αλληλέγγυα αλλά αμυνόμενη, με ότι αυτό συνεπάγεται για τον τρόπο και τους μηχανισμούς αντίδρασης σε αυτό. Εν συνεχεία, επιχειρείται αναφορά στις ευρωπαϊκές αρχές και αξίες, η οποία ωστόσο τίθεται κυρίως για να διαχωρίσει την ευρωπαϊκή απάντηση από την αμερικανική, κάτι που ωστόσο θα κριθεί στην πράξη.
Σύμφωνα με τα βασικά σημεία του κειμένου το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο «επαναβεβαιώνει ότι προϋπόθεση για μια λειτουργική πολιτική της ΕΕ είναι μια συνεκτική προσέγγιση» στο ζήτημα της μετανάστευσης, η οποία «συνδυάζει τον πιο αποτελεσματικό έλεγχο των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ».
Παράλληλα επισημαίνει ότι
«αυτή δεν είναι μια πρόκληση που αφορά ένα κράτος μέλος μόνο, αλλά την Ευρώπη ως σύνολο».
Η διατύπωση αυτή αποτελούσε πάγια θέση του Αλέξη Τσίπρα και της Ιταλίας και αποτελεί τη βάση για την αναλογική κατανομή των βαρών και τη συλλογική διαχείριση του θέματος. Επίσης επιτυχία αποτελεί η συναίνεση των χωρών της V4 σε αυτό το σημείο, η οποία προφανώς δόθηκε ως αντίβαρο στην διατύπωση για εκ βάθρων και ταχεία αναδιάρθρωση των διαδικασιών του Δουβλίνου ΙΙ και του κανονισμού των ποσοστώσεων:
Όσον αφορά
«τη μεταρρύθμιση για το νέο Κοινό Ευρωπαϊκό Σύστημα Ασύλου, έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος (…)», αλλά χρειάζεται να υπάρξει «συναίνεση για τη μεταρρύθμιση του Κανονισμού του Δουβλίνου» που θα βασίζεται σε «ισορροπία μεταξύ της ευθύνης και της αλληλεγγύης».
Η νέα λογική που διαπνέει τη συμφωνία γίνεται καλύτερα αντιληπτή σε πιο εξειδικευμένα ζητήματα όπου επισημαίνεται ότι, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο
«είναι αποφασισμένο» να «αποτρέψει την επάνοδο των ανεξέλεγκτων ροών» προσφύγων και μεταναστών, όπως είχε συμβεί το 2015, αλλά και «να αναχαιτίσει περαιτέρω την παράνομη μετανάστευση σε όλες τις υπάρχουσες και προκύπτουσες οδούς».
Ακόμα και στις αναφορές τους διακινητές υιοθετείται πλέον πολύ πιο επιθετική στάση καθώς αναφερόμενο στη θαλάσσια οδό της κεντρικής Μεσογείου το Συμβούλιο αναφέρει ότι,
«οι προσπάθειες για να εμποδιστούν οι διακινητές να δρουν» με ορμητήριο «τη Λιβύη» και άλλες χώρες «πρέπει να εντατικοποιηθούν περαιτέρω». Η ΕΕ δεσμεύεται να συνεχίσει «να στέκεται στο πλευρό της Ιταλίας και άλλων χωρών της πρώτης γραμμής ως προς το ζήτημα αυτό».
Στο ζήτημα της Τουρκίας υπάρχει επίσης αναφορά τόσο στην τήρηση και υλοποίηση της διμερούς συμφωνίας ανακοπής των ροών, αλλά και στο σκέλος της επανεισδοχής, ενώ επιτεύχθηκε και συμφωνία για την εκταμίευση της χρηματοδότησης 3 δισ. προς την Άγκυρα.
Όσον αφορά την οδό της ανατολικής Μεσογείου,
«χρειάζονται επιπρόσθετες προσπάθειες για να εφαρμοστεί πλήρως η Δήλωση ΕΕ-Τουρκίας, να αποτραπούν νέες διελεύσεις από την Τουρκία και να σταματήσουν οι ροές (…)». Ακόμη, είναι «επειγόντως απαραίτητες περισσότερες προσπάθειες για να εξασφαλιστούν οι ταχείες επαναπροωθήσεις και να αποτραπεί η ανάπτυξη νέων θαλάσσιων ή χερσαίων οδών (…) Υπό το φως της πρόσφατης αύξησης των ροών στη δυτική Μεσόγειο, η ΕΕ θα υποστηρίξει, οικονομικά και με άλλους τρόπους, όλες τις προσπάθειες των χωρών μελών, ειδικά της Ισπανίας, και των χωρών προέλευσης και διέλευσης, ειδικά του Μαρόκου, για να εμποδίσουν την παράνομη μετανάστευση».
Η πλέον προκεχωρημένη θέση που πέρασε στο κείμενο συμπερασμάτων είναι αυτή της δημιουργίας περιφερειακών πλατφορμών, το οποίο καλύπτεται υπό τη σκέπη της αποφυγής απώλειας ζωών, μάλιστα.
Για να τρωθεί το «επιχειρηματικό μοντέλο των διακινητών» μεταναστών και προσφύγων και άρα να «αποτρέπονται οι τραγικές απώλειες ζωών», είναι
«απαραίτητο να εξαλειφθούν τα κίνητρα για τα επικίνδυνα αυτά ταξίδια. Αυτό απαιτεί μια νέα προσέγγιση», που θα βασίζεται σε «κοινές ή συμπληρωματικές ενέργειες των χωρών μελών» ως προς την αποβίβαση «όσων σώζονται σε αποστολές έρευνας και διάσωσης».
Εδώ το Συμβούλιο εισάγει την πρόταση για τα κέντρα αποβίβασης, τα οποία στην ουσία είναι αντίστοιχα με τα camps που έχουν στηθεί στην Τουρκία, ενώ δεν γίνεται λόγος για τα δικαιώματά τους, ενώ δημιουργείται γκρίζα ζώνη που επιτρέπει την αποβίβασή τους στις χώρες προέλευσης, που πρακτικά συνεπάγεται αφαίρεση της δυνατότητας για αίτηση ασύλου και εξέτασή τους από τοπικό μηχανισμό, σε χώρα εκτός Ευρώπης.
«Σε αυτό το πλαίσιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί (…) να εξεταστεί η ιδέα να δημιουργηθούν περιφερειακές πλατφόρμες αποβίβασης, σε στενή συνεργασία με τρίτες χώρες, την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) και τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (ΔΟΜ). Αυτές οι πλατφόρμες θα πρέπει να λειτουργούν λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες περιστάσεις, με πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου».
Αμέσως μετά τίθεται το θέμα της δημιουργίας κλειστών κέντρων κράτησης με αναφορά στους διασωθέντες, καθώς το κείμενο προβλέπει ότι στην επικράτεια της ΕΕ, εκείνοι που διασώζονται, βάσει του διεθνούς δικαίου, θα πρέπει να αναλαμβάνονται, εντός των ορίων μιας «κοινής προσπάθειας», από «ελεγχόμενα κέντρα που θα δημιουργηθούν σε κράτη μέλη, μόνο σε εθελοντική βάση, όπου η ταχεία και ασφαλής επεξεργασία θα επιτρέπει, με την πλήρη υποστήριξη της ΕΕ, να γίνεται διαχωρισμός μεταξύ των παράτυπων μεταναστών, που θα επαναπατρίζονται, και εκείνων που χρειάζονται διεθνή προστασία, για τους οποίους μπορεί να έχει εφαρμογή η αρχή της αλληλεγγύης». Τα μέτρα για αυτά «τα ελεγχόμενα κέντρα» θα ληφθούν «σε εθελοντική βάση», χωρίς αυτό «να προκαταλαμβάνει τη μεταρρύθμιση του (κανονισμού του) Δουβλίνου».
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο
«συμφωνεί στην εκταμίευση της δεύτερης δόσης του Μηχανισμού για τους Πρόσφυγες στην Τουρκία και ταυτόχρονα, τη μεταφορά 500 εκατομμυρίων ευρώ από το 11ο αποθεματικό του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάπτυξης στο Καταπιστευματικό Ταμείο Υποδομών της ΕΕ για την Αφρική».
Ενόψει
«του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (ΠΔΠ), το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει την ανάγκη για ευέλικτα εργαλεία που θα επιτρέπουν ταχεία εκταμίευση ώστε να καταπολεμηθεί η παράνομη μετανάστευση».
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπενθυμίζει «την ανάγκη τα κράτη μέλη να εγγυηθούν τον αποτελεσματικό έλεγχο των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, με την οικονομική και την υλική υποστήριξη της ΕΕ», ενώ υπογραμμίζει «την ανάγκη να επιταχυνθούν οι αποτελεσματικοί επαναπατρισμοί των παράτυπων μεταναστών».
Όσον αφορά την «κατάσταση εσωτερικά στην ΕΕ, οι δευτερογενείς μετακινήσεις αιτούντων άσυλο μεταξύ κρατών-μελών θέτουν σε κίνδυνο την ακεραιότητα του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου και του κεκτημένου (του χώρου) Σένγκεν», επομένως οι χώρες μέλη «πρέπει να λάβουν όλα τα απαραίτητα εσωτερικά νομικά και διοικητικά μέτρα για να σταματήσουν αυτές τις κινήσεις και να συνεργαστούν πιο στενά προς τον σκοπό αυτό».
Το κείμενο Συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου
Το κείμεν
